بسم الله الرحمن الرحیم

سؤال: آیا اگر خداوند یکی نبود، عالم به فساد کشیده می ­شد؟ چگونه می توان با برهان تمانع یگانگی خداوند را اثبات کرد؟

جواب: خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: لَوْ کانَ فیهِما آلِهَةٌ إِلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتا فَسُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا یَصِفُونَ.[۱]  

اگر در آسمان و زمین غیر از خداى یکتا خدایانى وجود داشت همانا خلل و فساد در آسمان و زمین راه مى‏ یافت، پس (از نظم ثابت عالم) بدانید که پادشاه ملک وجود خداى یکتاست و از توصیف و اوهام مشرکان پاک و منزه است.  

این آیه­ ی شریفه به برهان تمانع معروف است.

آیه­ ی شریفه می ­فرماید: اگر عالم دو خدا داشت حتما موجب فساد و تباهی می­ شد.

برخی می ­گویند: اگر عالم خدایان متعدد داشته باشد فسادی در روی زمین ایجاد نمی­ شود. چرا که خدایان منزه از جاه طلبی و غرض ورزی هستند و همه­ ی آن ها مصلحت عالم را به خوبی می ­دانند. حال اگر هر کدام از آن ها به طور مستقل مخلوقی را در عالم خلق کند و اثری در عالم باقی گذارند هیچ خللی در نظام عالم ایجاد نخواهد شد. چرا که منشأ فساد، یا جهل خدایان به مصالح واقعی جهان است و یا جاه طلبی و غرض ورزی، و خدایان از گزند «جهل علمی» و «آسیب عملی» مصونند.

چون چنین شبهه­ ای برای برخی مطرح بوده و توان دفع آن را نداشتند، برهان تمانع را به برهان «توارد علل» یعنی محال بودن توارد دو علتِ مستقل بر معلول واحد ارجاع داده­اند. لیکن با تدبر در برخی آیات دیگر که همین مطلبِ تمانع را به صورت تمثیل بیان می­کند معنای آیه روشن می­شود.

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَجُلاً فیهِ شُرَکاءُ مُتَشاکِسُونَ وَ رَجُلاً سَلَماً لِرَجُلٍ هَلْ یَسْتَوِیانِ مَثَلاً الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا یَعْلَمُونَ.[۲]

لیکن ما می­ گوییم اگر خدایان متعدد باشند، حتما متشاکس و ناسازگارند و منشأ ناهماهنگی آنان نه «جهل علمی» است و نه «جهل عملی». بلکه ناهماهنگی ضروری چنین است:

الف ـ خداوند بسیط محض است و هیچ گونه ترکّبی در او نیست.

ب ـ خداوند همه­ ی کمالات علمی و عملی را داراست.

ج ـ خداوند چون بسیط است و جامع همه­ ی کمالات علمی و عملی است، همه­­ ی آن کمال ها که یکی از آن ها علم ازلی و نامتناهی است عین ذات اوست، نه جزو ذات و نه خارج از آن.

د ـ چون ذات ها متباینن هستند علم ها نیز که عین ذات است متباین خواهد بود.

هـ ـ چون غیر خداوند چیزی در جهان نیست تا خداوند کار خود را مطابق با آن و در سنجش با میزان آن انجام دهد، پس سخن از واقع و «نفس الأمر» بعد از افاضه­ ی خداوند مطرح است، نه در عرض خداوند و قبل از افاضه­ ی او. پس نمی­ توان گفت خداوند جهان را مطابق مصلحت، نفس الأمر، و هر چیزی غیر از ذات خداوند فرض شود، فعل، مخلوق و محتاج به اوست.

و ـ تنها واقعیّت هستی خودِ خداوند است و چون فرض شد دو خداوند، دو ذات متباین، دو علم متشاکس، و دو تشخصی متنازع وجود دارد جهانی یافت می ­شود متنازع و متنافر.

برگرفته از تفسیر تسنیم آیت الله جوادی آملی ج۱ ص۱۱۹ تا ۱۲۲٫


[۱] . سوره ­ی انبیاء آیه­ ی ۲۲

[۲] . سوره­ ی زمر، آیه­ ی ۲۹٫ 

متولد سال ۱۳۵۴ هستم. در سال ۷۶، توفیق پیدا کردم تا در جمع خوبان طلبه حضور داشته باشم و مشغول دروس حوزوی شوم. ـــــ بعد از ده سال مطالعه ی دروس حوزوی، وارد درس خارج حوزه شدم و از محضر اساتیدی چون: آیت الله العظمی وحید خراسانی، آیت الله سید احمد خاتمی و آیت الله محمد عندلیب همدانی استفاده کردم. به مدت شش سال از کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی بودم ــــ همچنین در حوزۀ مشاوره ی خانواده، تربیت کودک، امور جوانان و نیز پاسخگویی به مسائل اخلاقی مشغول فعالیت هستم و در این رابطه هم دارای تألیفاتی هستم.
نوشته های مرتبط :

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

مدیر سایت: احمد نباتي
Thumb_141956
ای برادر! پشتیبان «ولی فقیه» باش، اما پیشاپیش «ولی فقیه» بایست و تیرهای زهر آگین دشمن را که به سوی او روانه می شوند به جان خریدار شو ... تنها عافیت طلبان دنیا دوست هستند که عوام فریبانه از «ولایت» و «ولایت مداری» دم میزنند، اما در هنگامه ی فتنه ها و امتحان های سخت، پشت سر ولی فقیه سنگر می گیرند، تا دنیای "فانی" خود را در خطر نبینند!  
ویــژه هـــا
پی گیری پرسش شما
آمار سایت
    عکس های متنوع تصادفی