بسم الله الرحمن الرحیم

سؤال: نگرش مرحوم صدوق به سهو النبی چه بود و ما چه پاسخی برای آن داریم؟

مرحوم صدوق (شاگرد ابن ولید) هم در «من­ لایحضره ­الفقیه» بحث احکام سهو و شک در نماز، می­ فرماید: «إِنَّ الْغُلاةَ وَ الْمُفَوِّضَةَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ یُنْکِرُونَ‏ سَهْوَ النَّبِی؛ همانا غلات و مفوّضه ـ که خداوند لعنتشان کند ـ منکر سهو پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) هستند.» در جای دیگر هم می ­فرماید: «وَ کَانَ شَیْخُنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ رَحِمَهُ اللَّهُ یَقُولُ أوَّلُ دَرَجَةٍ فِی الْغُلُوِّ نَفْیُ‏ السَّهْوِ عَنِ‏ النَّبِیِ»‏ (صلی ­الله ­علیه ­و آله)؛ استاد ما ابن ولید، همیشه چنین می ­گفت: اوّلین درجه در غلوّ، نفی سهو از پیامبراکرم (صلی­ الله­ علیه ­و آله) است.»[۱] 

توضیحی کوتاه بر مسأله­ ی سهو النبی:

برخی از علما و در رأس آن ­ها شیخ صدوق و استادش «محمد بن حسن بن ولید» و … قائل به «سهو النبی» بودند.

مرحوم شیخ صدوق با توجه به روایت ­هایی که در دستش بود، معتقد به «إسهاءُ النبی» بود. ایشان عقیده داشت که خداوند متعال بنا به دلایلی پیامبر خود را در اموری غیر از تبلیغ و رسالت، به سهو و اشتباه می ­انداخت. یکی از دلایل به سهو انداختن پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) این است که مردم، آن حضرت را همانند دیگران انسانی مخلوق دانسته و ایشان را تا حدّ خدایی بالا نبرند. دومین دلیل هم آگاهی مردم از احکام سهو است. 

شیخ صدوق از قول استادش «محمد بن حسن بن احمد بن ولید» می­فرماید: «اوّلین درجه از غلوّ، نفی سهو از پیامبر است و اگر جایز باشد که روایت ­های وارده در باب سهو پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) را کنار گذاشت، حتما جایز خواهد بود که همه­ ی روایت ­ها را هم کنار بگذاریم و با این کار تمام دین و شریعت کنار گذاشته می­ شود.»[۲]

ذکر یکی از این روایت ­ها

سعید اعرج از امام صادق (علیه ­السلام) این­گونه نقل می ­کند: رسول خدا (صلی ­الله ­علیه ­و آله) مشغول نماز چهار رکعتی بود که نمازش را در رکعت دوم تمام کرد. کسی که پشت سر آن حضرت بود با تعجب پرسید: ای رسول خدا! آیا چیزی از نماز کم شده؟! آن حضرت از علت این سؤال پرسید که آن مرد گفت: شما نمازتان را دو رکعتی تمام کردید. پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) رو به ذوالیدین (که به ذوالشمالین معروف بود) کرده و پرسیدند: آیا همین طور است؟! عرض کرد: بله. آن­گاه پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) برخواستند و دو رکعت نماز دیگر خواندند و بعد از آن هم سجده­ی سهو به جای آوردند. راوی از قول امام صادق (علیه ­السلام) این­گونه نقل می­ کند که فرمود: خداوند این کار را به خاطر رحمتی که در حق امّتش داشت انجام داد تا اگر کسی دچار چنین سهوی شد دیگران بر او عیب­جویی نکنند و به دلیل اُسوه بودن پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله)، نمازش را باطل نشمرند.[۳]

شیخ مفید در برابر این عقیده موضع گیری نمود و خطای شیخ صدوق و همفکران او را ناشی از عدم تبحّر آن­ ها در مسائل کلامی و تکیه­ی صِرف به این­گونه خبرهای واحد دانسته است.

پاسخی اجمالی به کلام مرحوم صدوق

هر چند که در پاسخ مرحوم صدوق مطالب زیادی گفته شده، اما ما به ذکر سه مطلب بسنده می ­کنیم:

  1. برای این­ که مردم پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) وائمه ­ی معصومین (علیهم ­السلام) را تا سر حدّ خدایی بالا نبرند، لازم نیست که آن­ ها را به سهو و اشتباه بیندازند. همین که آن بزرگواران در میان مردم زندگی می­ کردند، غذا می­­ خورند، راه می­رفتند، بیمار می ­شدند و گاهی هم خسته و رنجور می­ گشند؛ همین که آن بزرگواران همه ­ی عمر خود را مشغول عبادت و طاعت خدای متعال بودند و خود را بنده­ ی او می ­نامیدند، همه­ ی این­ ها حاکی از انسان بودن، مخلوق بودن و عبد بودن آن ­ها در محضر خدا سبحان بود و هیچ انسان فهیمی هم با وجود این صفات در مخلوق و عبد بودن آن­ ها دچار تردید نمی ­شد. شاهد این گفتار آن است که با وجودی که علمای این زمانه اعتنایی به روایت ­های «سهو النبی» ندارند و آن ­ها را از درجه­ ی اعتبار ساقط می ­دانند و با وجودی که بسیاری از مردم این زمانه اطلاعی از روایت­ های «سهو النبی» ندارند؛ در عین حال حضرات معصومین (علیهم ­السلام) را هم از حدّ مخلوق بودن بالاتر نبرده و آن­ ها را عبد مطیع خدا می ­دانند.
  2. لازمه­ ی آموزش احکام سهو و خطا این نیست که خود حضرات معصومین (علیهم ­السلام) هم مبتلا به سهو و خطا شوند. اگر قائل به چنین تلازمی شویم، باید لازم بدانیم که پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) در سایر مسائل عبادی هم مبتلا به خطا و نسیان شود، چرا که هر کدام از آن ­ها هم دارای احکامی در خصوص سهو و نسیان است. یعنی لازم بود که پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) گاهی اوقات از روی سهو، روزه­ی واجب خود را افطار کند، از روی سهو از احرام حج خارج شده یا برخی از مسائل آن را به اشتباه انجام دهد، از روی سهو بدون وضو مشغول نماز شود و صدها سهو دیگر …!! و حال آن ­که می ­بینیم روایت ­های وارده در مورد سهو النبی فقط در خصوص نماز است! علاوه بر آن باید ـ نعوذ بالله ـ ارتکاب سهوی برخی از گناهان صغیره و حتی کبیره را هم برای آن حضرات معصومین (علیهم­ السلام) جایز بدانیم، چرا که جبران برخی از آن ­ها هم نیازمند به رعایت احکام خاصی است که باید به مردم آموزش داده شود. 
  3. اگر مردم حتی یک بار در رفتار شخصی پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) شاهد سهو و نسیان باشند، سیره­ ی عملی آن حضرت به صورت کلی از حجیت ساقط خواهد شد. علت آن هم این است که احتمال سهو و نسیان در این­گونه موارد انسان را دچار تردید می ­کند که آیا در این مورد خاص هم پیامبر اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) به سهو و خطا رفتار کرد یا این­که رفتارش بر طبق حکم الهی بود! آیا خدای حکیمی که در قرآن خود، پیامبرش را به عنوان اسوه و الگوی برتر ستوده و به مردم امر کرده تا از او تبعیت کنند، پسندیده است که صرفا به خاطر آموزش یک یا دو حکم از میان صدها حکم سهو و خطا، پیامبرش را به سهو بیندازد تا در نتیجه سیره­ ی او را از حجیت ساقط کرده باشد؟!

[۱] . من­ لایحضره­ الفقیه، جلد۱، صفحه ­ی۳۵۹ و ۳۶۰

[۲] . من ­لایحضره­ الفقیه، جلد۱، صفحه­ ی۳۶۰

[۳] . تهذیب‏الأحکام، جلد۲، صفحه ­ی۳۴۵

متولد سال ۱۳۵۴ هستم. در سال ۷۶، توفیق پیدا کردم تا در جمع خوبان طلبه حضور داشته باشم و مشغول دروس حوزوی شوم. ـــــ بعد از ده سال مطالعه ی دروس حوزوی، وارد درس خارج حوزه شدم و از محضر اساتیدی چون: آیت الله العظمی وحید خراسانی، آیت الله سید احمد خاتمی و آیت الله محمد عندلیب همدانی استفاده کردم. به مدت شش سال از کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی بودم ــــ همچنین در حوزۀ مشاوره ی خانواده، تربیت کودک، امور جوانان و نیز پاسخگویی به مسائل اخلاقی مشغول فعالیت هستم و در این رابطه هم دارای تألیفاتی هستم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

مدیر سایت: احمد نباتي
Thumb_141956
ای برادر! پشتیبان «ولی فقیه» باش، اما پیشاپیش «ولی فقیه» بایست و تیرهای زهر آگین دشمن را که به سوی او روانه می شوند به جان خریدار شو ... تنها عافیت طلبان دنیا دوست هستند که عوام فریبانه از «ولایت» و «ولایت مداری» دم میزنند، اما در هنگامه ی فتنه ها و امتحان های سخت، پشت سر ولی فقیه سنگر می گیرند، تا دنیای "فانی" خود را در خطر نبینند!  
ویــژه هـــا
پی گیری پرسش شما