امام صادق (علیه السلام) می فرماید:
کسی که در گرمای شدید به خاطر رضای خداوند روزه بگیرد، و تشنه شود، خداوند هزار فرشته را موکّل او می کند تا صورتش را نوازش دهند و وی را بشارت دهند. تا این که وقتی افطار کرد خداوند به او می گوید: چقدر خوش است بوی تو! ملائکۀ من! شاهد باشید که گناهانش را بخشیدم.

بسم الله الرحمن الرحیم

نکته های قرآنی

قرآن کریم سورۀ بقره، آیۀ۲ (ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فیهِ هُدىً لِلْمُتَّقین)

اشکال: خدای متعال، در آیاتی چند، قرآن کریم را کتاب هدایت همۀ انسان ها معرفی می کند: «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاس»،[۱] «وَ ما هِیَ إِلاَّ ذِکْرى‏ لِلْبَشَر».[۲]

عموم و اطلاقات این گونه آیات، مفید همگانی و همیشگی بودن هدایت قرآنی است. افزون بر این که، سیرۀ عملی رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) هم، دعوت همگان به پذیرش اسلام بود.

از سوی دیگر، آیاتی مانند آیۀ مورد بحث و عباراتی چون: «هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنینَ»،[۳] «هُدىً وَ رَحْمَةً لِلْمُحْسِنینَ»،[۴] «هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى‏ لِلْمُسْلِمین»،[۵] هدایت قرآن را ویژۀ پرهیزکاران، مؤمنان، محسنان و مسلمانان معرفی می کند.

این دو مطلب متفاوت، چنین پرسشی را پدید می آورد که با وجود دلیل هایی که گویای هدایت عمومی قرآن است، سرّ اختصاص هدایت قرآن به گروه خاص چیست؟

علامۀ طباطبایی در این رابطه، چنین می فرماید:

مراد از هدایت در آیۀ کریمۀ «ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فیهِ هُدىً لِلْمُتَّقین»، هدایت تکوینی پاداشی است، نه تشریعی ابتدایی. سرّ اختصاص مزبور، آن است که متقین سرمایۀ پذیرش هدایت قرآن را که همان «سلامت فطرت» است، حفظ کرده اند.

آنان پیش از عمل به هدایت تشریعی ابتدایی قرآن، از هدایت تکوینی ابتدایی فطرت بهره می گیرند و این تقوای فطری زمینه ساز پذیرش هدایت تشریعی قرآن است و سپس در پرتو عمل به ره آورد وحی، مشمول هدایت تکوینی پاداشی قرآن می شوند.

بنابراین آنان که از هدایت تشریعی قرآن بهره می برند، محفوف به دو هدایت هستند: یکی هدایت تکوینی فطری ابتدایی که مربوط به قبل از پذیرش هدایت قرآن است و آیۀ «أُولئِکَ عَلى‏ هُدىً مِنْ رَبِّهِم»[۶] ناظر به آن است، و دیگری، هدایت تکوینی پاداشی که مربوط به بعد از پذیرش هدایت تشریعی قرآن است و «هُدىً لِلْمُتَّقین» به آن نظر دارد.

تذکر:

هدایت تکوینی فطری همگانی است و همۀ انسان ها از این سرمایۀ هدایتی بهره مند هستند؛ جز این که عده ای نور هدایت فطری را خاموش و فطرت حق جو و خداطلب خود را زنده به گور می کنند: «وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها»[۷] و در مقابل هدایت تشریعی قرآن، برای خود ضلالت می خرند: «أُولئِکَ الَّذینَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى‏ فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ»[۸]

منحرفان از مسیر هدایت فطری، همچنان مشمول دعوت و هدایت تشریعی قرآن هستند، ولی چون آن را نمی پذیرند، به عنوان کیفر بر گمراهی خود می مانند و قرآن برای آنان نه تنها مایۀ هدایت، شفا و رحمت نیست، بلکه عامل خسران و ضرر است: «وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنینَ وَ لا یَزیدُ الظَّالِمینَ إِلاَّ خَساراً»؛ «و از قرآن، آنچه شفا و رحمت است براى مؤمنان، نازل مى‏کنیم و ستمگران را جز خسران (و زیان) نمى‏افزاید.»[۹]

پس کافران و منافقان نیز محفوف به دو گمراهی هستند: یکی گمراهی ناشی از دفن فطرت و خروج از صراط مستقیم، و دیگری گمراهی کیفری که بر اثر مخالفت با هدایت تشریعی قرآن دامنگیر آنان می شود و آیۀ شریفۀ «وَ ما یُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفاسِقینَ»[۱۰] اشاره به هر دو گمراهی دارد.

آیت الله جوادی آملی در این رابطه می فرماید:

مراد از هدایت ویژۀ پرهیزکاران در این آیۀ کریمه، همان هدایت تکوینی (ایصال به مطلوب) است که متأخر از هدایت تشریعی همگانی قرآن (ارائۀ طریق) است و مراد از متقین نیز کسانی هستند که اولاً سرمایۀ فطرت را با شنیدن پیام فطرت حفظ کرده باشند و افزون بر تقوای فطری، تقوای عملی نیز داشته باشند.

سرّ تأکید بر زمینه سازی حیاط فطری برای پذیرش قرآن این است که اگر انسان با سوء اختیار خود، فطرت اصیل خویش را در گور هوا و هوس دفن کرد، دیگر نمی تواند از هدایت قرآن بهره مند گردد، زیرا رسالت قرآن شفا بخشیدن به بیماران است: «شِفاءٌ لِما فِی الصُّدُور»[۱۱] نه زنده کردن مردگان! گواه این مدعا، آیۀ شریفۀ «لِیُنْذِرَ مَنْ کانَ حَیًّا وَ یَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَى الْکافِرین»[۱۲] است که به قرینۀ مقابلۀ (زنده با کافر)، کافر را مرده می داند.

اینان کسانی هستند که خودشان می گویند: ما را موعظه کنی یا نکنی سودی نمی بخشد: «قالُوا سَواءٌ عَلَیْنا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَکُنْ مِنَ الْواعِظین».[۱۳] خدای سبحان نیز در مورد آنان می گوید: انذارشان کنی یا نکنی ایمان نمی آورند: «إِنَّ الَّذینَ کَفَرُوا سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا یُؤْمِنُونَ».[۱۴]

هدایت قرآن برای کسانی که فطرتشان مرده، کارساز نیست و اصولا تعارضی بین این دو دسته آیات نیست؛ زیرا مردگان فطری در واقع انسان نیستند، بلکه شبیه حیوان و حتی کمتر و گمراه تر از آنند: «إِنْ هُمْ إِلاَّ کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبیلا».[۱۵]

پس با تأمل معلوم می شود که «ناس» همان «متقین» و متقین همان ناس هستند و دیگران در حکم چهارپایان یا فراتر از آن ها هستند.

اگر در برخی آیات، مانند: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اسْتَجیبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْییکُم»[۱۶] اثر وحی، احیای نفوس مردگان دانسته شده، در پرتو پذیرش اصل ایمان است. عنوان آیه ناظر به مؤمنان است و مردم با ایمان، که از حیات ابتدایی دینی برخوردارند، بر اثر پذیرش دعوت جهاد و مانند آن، به حیات برتر می رسند.

(برگرفته از تفسیر تسنیم، ج۲، ص۱۴۰ الی ۱۴۷)


[۱] . بقره، آیۀ۱۸۵٫

[۲] . مدثر، آیۀ۳۱٫

[۳] . یونس، آیۀ۵۷٫

[۴] . لقمان، آیۀ۳٫

[۵] . نحل، آیۀ۸۹٫

[۶] . بقره، آیۀ۵٫

[۷] . شمس، آیۀ۱۰٫

[۸] . بقره، آیۀ۱۶٫

[۹] . اسراء، آیۀ۸۲٫

[۱۰] . بقره، آیۀ۲۶٫

[۱۱] . یونس، آیۀ۵۷٫

[۱۲] . یس، آیۀ۷۰٫

[۱۳] . شعراء، آیۀ۱۳۶

[۱۴] . بقره، آیۀ۶٫

[۱۵] . فرقان، آیۀ۴۴٫

[۱۶] . انفال، آیۀ۲۴٫ 

 

متولد سال ۱۳۵۴ هستم. در سال ۷۶، توفیق پیدا کردم تا در جمع خوبان طلبه حضور داشته باشم و مشغول دروس حوزوی شوم. ـــــ بعد از ده سال مطالعه ی دروس حوزوی، وارد درس خارج حوزه شدم و از محضر اساتیدی چون: آیت الله العظمی وحید خراسانی، آیت الله سید احمد خاتمی و آیت الله محمد عندلیب همدانی استفاده کردم. به مدت شش سال از کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی بودم ــــ همچنین در حوزۀ مشاوره ی خانواده، تربیت کودک، امور جوانان و نیز پاسخگویی به مسائل اخلاقی مشغول فعالیت هستم و در این رابطه هم دارای تألیفاتی هستم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

مدیر سایت: احمد نباتي
Thumb_141956
ای برادر! پشتیبان «ولی فقیه» باش، اما پیشاپیش «ولی فقیه» بایست و تیرهای زهر آگین دشمن را که به سوی او روانه می شوند به جان خریدار شو ... تنها عافیت طلبان دنیا دوست هستند که عوام فریبانه از «ولایت» و «ولایت مداری» دم میزنند، اما در هنگامه ی فتنه ها و امتحان های سخت، پشت سر ولی فقیه سنگر می گیرند، تا دنیای "فانی" خود را در خطر نبینند!  
ویــژه هـــا
پی گیری پرسش شما