بازدید کنندۀ گرامی! از حضورتان در سایت هم اندیشی دینی تشکر می کنم.
متأسفانه به علت مشغلۀ کاری فرصت پاسخگویی به سؤلات را ندارم، لطف کنید فعلا سؤالی مطرح نفرمایید.

بسم الله الرحمن الرحیم

تفسیر قرآن به عقل

یکی از منابع علم تفسیر برای دستیابی به معارف قرآنی، عقل برهانی است که از مغالطۀ وهم و تخیل محفوظ باشد. تحقیق دربارۀ تفسیر «قرآن به عقل» گذشته از لزوم آشنایی با علوم قرآنی نیازمند بررسی برهان و موانع آن است تا بتوان از برهان عقلی بهره برد و از آسیب مغالطه مصون ماند. عقل که رسول باطنی خداست، گاهی دارای رسالت صادق است و آن وقتی است که با شرایط ویژه بیندیشد و زمانی هم که گرفتار مغالطه گردد، کاذب است.

تفسیر عقلی به دو صورت واقع می شود:

الف ـ یا به فهم عقل از شواهد داخلی و خارجی صورت می پذیرد، که در این قسم، عقل تنها نقش «مصباح» را دارد. و چنین تفسیر عقلی مجتهدانه چون از منابع نقلی محقق می شود، جزو تفسیر عقلی نیست، بلکه جزو «تفسیر به مأثور» محسوب می شود.

ب ـ یا این که به استنباط برخی از مبادی تصوری و تصدیقی از منبع ذاتی عقل برهانی و علوم متعارفه صورت می پذیرد که در این قسم، عقل نقش «منبع» دارد، نه صرف مصباح.

بنابراین، تفسیر عقلی مورد نظر ما، مربوط به قسم دوم است.

قران . هم اندیشی دینی

چه قطعی معتبر است؟

هر چند که هر مفسری بر طبق قطع خود عمل می کند، لیکن لازم است به عنوان بخشی از علوم قرآنی توجه کرد که کدام قطع معتبر است! برخی از یقین ها توان تفسیر ظاهر آیه را ندارد و بعضی از آن ها چنین قدرتی دارد.

قطع به یک مبدأ تصدیقی اگر از سنخ یقین به مطلب عرفان نظری، منطقی و ریاضی باشد، به صورتی که ثبوت «محمول» برای «موضوع»، به نحو «ضروری» باشد، صحیح و قابل استناد است.

اما اگر یقین به چیزی از سنخ قطع به مطلبی تجربی بود، باید توجه داشت که:

اولا، قطع به مطلب آزمایشی دشوار است. چرا که «استقرای تام» مشکل است. بنابراین به راحتی نمی توان در امور تجربی یقین منطقی حاصل کرد.

ثانیا، بر فرض که قطع تجربی(به ثبوت محمول برای موضوع) حاصل گردد، چنین یقینی غالبا یک جانبه است. یعنی قطع به ثبوت محمول برای موضوع پدید می آید، اما هرگز نمی توان راهی برای «حصر محمول در موضوع» و «انحصار آن» گشود. زیرا محصول تجربه های مکرر این است که بگوییم در همۀ آزمایش ها، «فلان محمول» برای «فلان موضوع» ثابت بوده است(قطع به دوام)؛ لیکن نمی تواتن یقین پیدا کرد که ثبوت محمول برای موضوع ضرورت دارد. یعنی قطع تجربی بیش از «دوام» و «عادت»، مفید چیز دیگری به عنوان «ضرورت» نیست. از این رو با معجزه بودن یک مطلب خارق عادت منافاتی ندارد.

بنابراین نمی توان با یقین تجربی آیۀ مورد نظر را به عنوان این که خلاف علم است، بر خلاف ظاهر حمل کرد؛ زیرا اعجاز همواره بر خلاف عادت بوده است، ولی هیچ گاه بر خلاف ضرورت عقلی نیست. مثلا تجربه می گوید هر گاه آتش به بدن برخورد کند، آن را می سوزاند. اما آیا این سوزاندن «ضروری» است یا «عادی»؟! آیا بعد از برخورد آتش به بدن، علت تامه سوختن حاصل می شود(تا بگوییم انفکاک ناپذیر است) یا چنین چیزی بیش از استمرار «عادت» چیز دیگری به عنوان «ضرورت عقلی» را ثابت نمی کند.

پس جریان حضرت ابراهیم(علیه السلام) و مصون بودن آن حضرت از آتش، محال عادی است، نه محال عقلی. بنابراین هرگز نباید آیۀ: «یا نارُ کُونی‏ بَرْداً وَ سَلاماً عَلى‏ إِبْراهیمَ»[۱] و امثل آن را بر خلاف ظاهر حمل کرد.

اصل کلی در همۀ این موارد آن است که برهان منطقی بر «ضرورت ثبوت محمول برای موضوع» و یا «انحصار» آن اقامه نشده است. به همین دلیل، هم ممکن است محمولی از موضوع عادی خود جدا شود(سوزانندگی از آتش جدا شود) و هم همان محمول برای موضع دیگری ثابت شود(چیزی غیر از آتش موجب سوختن شود)   

(برگفته از تفسیر تسنیم، ج۱، ص۱۶۹ ـ ۱۷۵) 


[۱] . انبیاء، آیۀ۶۹٫ 

متولد سال ۱۳۵۴ هستم. در سال ۷۶، توفیق پیدا کردم تا در جمع خوبان طلبه حضور داشته باشم و مشغول دروس حوزوی شوم. ـــــ بعد از ده سال مطالعه ی دروس حوزوی، وارد درس خارج حوزه شدم. به مدت شش سال از کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی بودم ــــ همچنین در حوزۀ مشاوره ی خانواده، تربیت کودک، امور جوانان و نیز پاسخگویی به مسائل اخلاقی مشغول فعالیت هستم.
نوشته های مرتبط :

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

مدیر سایت: احمد نباتي
Thumb_141956
ای برادر! پشتیبان «ولی فقیه» باش، اما پیشاپیش «ولی فقیه» بایست و تیرهای زهر آگین دشمن را که به سوی او روانه می شوند به جان خریدار شو ... تنها عافیت طلبان دنیا دوست هستند که عوام فریبانه از «ولایت» و «ولایت مداری» دم میزنند، اما در هنگامه ی فتنه ها و امتحان های سخت، پشت سر ولی فقیه سنگر می گیرند، تا دنیای "فانی" خود را در خطر نبینند!  
ویــژه هـــا
پی گیری پرسش شما
آمار سایت
  • بازدید امروز: 3404
  • بازدید دیروز: 4772
  • بازدید سال: 1518918
  • کل نوشته‌ها: 1274
  • کل دیدگاه‌ها: 3791