بازدید کنندۀ گرامی! از حضورتان در سایت هم اندیشی دینی تشکر می کنم.
متأسفانه به علت مشغلۀ کاری فرصت پاسخگویی به سؤلات را ندارم، لطف کنید فعلا سؤالی مطرح نفرمایید.

بسم الله الرحمن الرحیم

تفسیر به رأی

تفسیر به معنای روشن ساختن چیزی است که ضروری و آشکار نیست و به معنای پرده برداری از چرهۀ جمله یا لفظی است که معنای آن اشکار نیست.

تفسیر هر کلامی(اعم از دینی و غیر دینی) باید روشمند باشد تا بتوان آن را به متکلم آن کلام استناد داد.کلام هیچ متکلمی را نمی توان به رأی خود تفسیر و سپس آن را به متکلمش اسناد داد.

تفسیر به رأی یا بر اثر «جهل علمی» است، یا این که بر اثر «جهل عملی» است که به خاطر عدم وارستگی صورت می گیرد. اولی به نقص «عقل نظری» برمی گردد و دومی به نقص «عقل عملی».

پس منظور از تفسیر قرآن به رأی این است که:

۱ ـ با معیارهای مفاهمۀ عرب مطابق نباشید.

۲ ـ موافق با اصول و علوم متعارفۀ عقلی نباشد.

۳ ـ مطابق با خطوط کلی خود قرآن نباشد.

در حدیثی، تفسیر به رأی در کنار فتوای بدون علم قرار گرفته که هر دو از مصادیق بدعت به شمار می روند: امیرالمؤمنین(علیه ­السلام) می فرماید: «مَنْ فَسَّرَ الْقُرْآنَ بِرَأْیِهِ فَقَدِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ الْکَذِبَ وَ مَنْ أَفْتَى النَّاسَ بِغَیْرِ عِلْمٍ فَلَعَنَتْهُ مَلَائِکَةُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ کُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَ کُلُّ ضَلَالَةٍ سَبِیلُهَا إِلَى النَّار»[۱]

در حدیث دیگری، تفسیر به رأی در ردیف تشبیه خالق به خلق معرفی شده و در کنار قیاس قرار گرفته: «امیرالمؤمنین(علیه ­السلام) می فرماید: «قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَا آمَنَ بِی مَنْ فَسَّرَ بِرَأْیِهِ کَلَامِی وَ مَا عَرَفَنِی مَنْ شَبَّهَنِی بِخَلْقِی وَ مَا عَلَى دِینِی مَنِ اسْتَعْمَلَ الْقِیَاسَ فِی دِینِی»[۲]

در حدیثی تفسیر به رأی در ردیف داوری جاهلانه میان دو نفر یاد شده: امام صادق(علیه­ السلام) می فرماید: «مَنْ حَکَمَ بِرَأْیِهِ بَیْنَ اثْنَیْنِ فَقَدْ کَفَرَ وَ مَنْ فَسَّرَ بِرَأْیِهِ آیَةً مِنْ کِتَابِ اللَّهِ فَقَدْ کَفَرَ[۳]

البته شواهد عقلی و ادلۀ علمی و آنچه بشر را از راه عقل (نه وهم و خیال و قیاس) تحصیل می کند، یکی از منابع تفسیر قرآن است، نه همۀ آن. مثلا آن چه از امام صادق(علیه ­السلام) رسیده است که: «لَیْسَ شَیْ‏ءٌ أَبْعَدَ مِنْ عُقُولِ الرِّجَالِ مِنْ تَفْسِیرِ الْقُرْآنِ إِنَّ الْآیَةَ یَکُونُ أَوَّلُهَا فِی شَیْ‏ءٍ وَ آخِرُهَا فِی شَیْ‏ءٍ وَ هُوَ کَلَامٌ مُتَّصِلٌ مُنْصَرِفٌ عَلَى وُجُوهٍ.»[۴] راجع به تحذیر از استقلال خواهی در فهم قرآن و یا از اکتناه طلبی آن است. یعنی هیچ مفسیری حق ندارد به صرف براهین عقلی و شواهد علمی، آیۀ قرآن را معنا کند و از وشاهد نقلی غفلت ورزد. و یا اینکه با جمع بندی ادلۀ عقلی و نقلی، بگوید: «رأی من موافق عمق پیام قرآن است».

همانگونه که گفته شد، وزان تفسیر به رأی، وزان قضاوت میان دو متخاصم است که قاضی، رأیی تصادفی صادر نماید. اگر آن رأی موافق با واقع نیز باشد، گرچه حُسن فعلی دارد، اما بر اثر فقدان حُسن فاعلی و تجری هتاکانه، حکم کیفر الهی و عقاب به آتش نیز برای او محفوظ است: «وَ رَجُلٌ قَضَى بِحَقٍّ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ فَهُوَ فِی النَّار»[۵]

نقل شده که برخی از قدما از تفسیر قرآن وحشت داشتند و از آن فرار می کردند. کار آن ها همانند کار کسانی است که از نشستن بر کرسی قضاوت خودداری می کنند. از این رو در جایی که حدود معنای آیه روشن بود، از تفسیر درایی آن صرف نظر نمی کردند. و آن چه از پیشگمان تفسیر، یعنی صحابه و پیروان آنان رسیده است، هنگی آن از سنخ تفسیر روایی نبود، بلکه از قبیل تفسیر درایی بود. از طرف دیگر، اگر تفسیر قرآن متحصر به موارد وجود روایت تفسیری باشد، لازم می آید که بسیاری از آیات تفسیر نشود؛ زیرا روایات تفسیری مأثور بسیار اندک است.

(برگفته از تفسیر تسنیم، ج۱، ص۱۷۵ ـ ۱۸۰) 


[۱] . کمال الدین، ج۱، ص۲۵۷٫

[۲] . امالی للصدوق، ص۶٫

[۳] . وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۶۰٫

[۴] . المحاسن، ج۲، ص۳۰۰٫

[۵] . تحف العقول، ص۳۶۵٫ 

متولد سال ۱۳۵۴ هستم. در سال ۷۶، توفیق پیدا کردم تا در جمع خوبان طلبه حضور داشته باشم و مشغول دروس حوزوی شوم. ـــــ بعد از ده سال مطالعه ی دروس حوزوی، وارد درس خارج حوزه شدم. به مدت شش سال از کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی بودم ــــ همچنین در حوزۀ مشاوره ی خانواده، تربیت کودک، امور جوانان و نیز پاسخگویی به مسائل اخلاقی مشغول فعالیت هستم.
نوشته های مرتبط :

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

مدیر سایت: احمد نباتي
Thumb_141956
ای برادر! پشتیبان «ولی فقیه» باش، اما پیشاپیش «ولی فقیه» بایست و تیرهای زهر آگین دشمن را که به سوی او روانه می شوند به جان خریدار شو ... تنها عافیت طلبان دنیا دوست هستند که عوام فریبانه از «ولایت» و «ولایت مداری» دم میزنند، اما در هنگامه ی فتنه ها و امتحان های سخت، پشت سر ولی فقیه سنگر می گیرند، تا دنیای "فانی" خود را در خطر نبینند!  
ویــژه هـــا
پی گیری پرسش شما
آمار سایت
  • بازدید امروز: 3142
  • بازدید دیروز: 4318
  • بازدید سال: 1624995
  • کل نوشته‌ها: 1274
  • کل دیدگاه‌ها: 3797
عکس های متنوع تصادفی