×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

بسم الله الرحمن الرحیم 

حضرت امیر (علیه­ السلام) خطبه ­ی خود را با این آیه ­ی شریفه آغاز می­ کنند: 

يا أيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ.[۱]اى انسان! چه چيز تو را در برابر پروردگار كريمت مغرور ساخته است؟!

شرح و توضیح: 

هم انديشي ديني . شرح خطبه 223 نهج البلاغه يا أيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَريمِ: منظور از این انسان، همه­ ی انسان ­ها نیستند؛ بلکه منظور انسان ­هایی هستند که منکر روز قیامت می ­باشند. دلیل این مطلب هم آن است که در ادامه­ ی سوره آمده است: «كَلاَّ بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ.[۲] (آرى) آن گونه كه شما مى‏ پنداريد نيست، بلكه شما روز جزا را منكريد!»

ربّ: ربوبیّت، سوق دادن شیء به سمت کمال آن است و ربّ کسی است که شأن او سوق دادن اشیا به سوی کمال و تربیت آن­ ها باشد و این صفت به صورتی ثابت در او باشد. در مصدر باب تفعیل نباید از ربّ به جای «تربیب»، کلمه­ ی «تربیت» را استعمال کرد؛ زیرا ربّ از نظر صرفی مضاعف و مربّی ناقص واوی است و مربّی از ریشه ­ی «ربو» به معنای رشد و زیادت است.[۳]

در این آیه، غرور معلّق به دو صفت «ربوبیت» و «کرم» شده تا علت توبیخ را بیان کند. حاصل مطلب هم این است که غرور و سرپیچی از اطاعت کسی که او را به سوی کمالش هدایت  می ­کند و همه ­ی نعمت­ ها و داشته ­هایش از اوست، کفرانی است که هیچ فطرت سلیمی در زشتی آن شک نداشته و بلافاصله مرتکب آن را مستحق عقاب می ­داند. قبح این تمرّد زمانی واضح ­تر می ­گردد که این ربّ منعم، کریم هم  باشد. یعنی اگر نعمتی  می ­دهد هیچ سودی  برای خود در نظر نمی­ گیرد و علاوه بر آن در احسان خود بدی ­ها، نادانی ­ها و نافرمانی ­های شخص را هم در نظر نمی­ گیرد.  

با توجه به این مطلب استفهامی که در این آیه ­ی شریفه است، استفهامی است توبیخی و انسان در برابر این سؤال هیچ جواب صحیحی برای گفتن ندارد. اگر بگوید: «کرم تو مرا مغرور کرد!»، در جواب می­ گوییم: هیچ عاقلی نمی ­پذیرد که پاسخ کریم را با نافرمانی، تمرّد و بی­ احترامی به ساحتش بدهید. علاوه بر این، خداوند در قرآن کریم فرموده: «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأزيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابي‏ لَشَديدٌ»[۴]، «اگر شكرگزارى كنيد، بر شما خواهم افزود و اگر ناسپاسى كنيد، مجازاتم شديد است. همچنین فرمود: «فَأمَّا مَن طَغَى‏ * وَ ءَاثَرَ الحَْيَوةَ الدُّنْيَا * فَإِنَّ الجَْحِيمَ هِىَ الْمَأْوَى‏».[۵] «امّا آن كسى كه طغيان كرده * و زندگى دنيا را مقدّم داشته * مسلّماً دوزخ جايگاه اوست!» بنابراین وقتی هر عقل سلیمی حکم به قبح چنین  تمرّدی می­کند و در آیات قرآن و رهاوردهای انبیای الهی هم به چنین  افرادی وعده­ ی عذاب و جهنم داده شده، دیگر جای هیچ عذر و بهانه­ ای برای او باقی نمی ­ماند. علاوه بر آن که در قرآن کریم آمده است که رحمت خداوند تنها مخصوص متّقین بوده و دیگران بهره ­ای از آن نخواهند داشت: «وَ رَحْمَتىِ وَسِعَتْ كلُ‏َّ شىَ‏ْءٍ فَسَأكْتُبهَُا لِلَّذِينَ يَتَّقُون»[۶]، «و رحمتم همه چيز را فرا گرفته و آن را براى آن­ ها كه تقوا پيشه كنند مقرر خواهم داشت».[۷]

 اشاره: همین استدلال پوچ و بی ­اساس را هم  برخی  از مردم  گناه کار به کار می ­بندند. وقتی آن­ ها را به نماز و عبادت خداوند دعوت می­ کنیم، می ­گویند خدا کریم است! هیچ وقت  بنده ­ی خود را به خاطر ترک نماز و عبادت عذاب نمی­ کند! این آیه ­ی شریفه و توضیح آن جواب خوبی است برای این افراد نادان و کم خرد.

برای این­که فهم بهتری از آیه داشته باشید خوب است که به دو آیه­ ی بعد از آن هم نگاهی بیندازیم:

الَّذي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ * في‏ أيِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَكَّبَكَ[۸]، همان خدايى كه تو را آفريد و سامان داد و منظّم ساخت * و در هر صورتى كه خواست تو را تركيب نمود.

در این آیات شریفه ربوبیت توأم با کرم خداوند تبیین شده و چهار مورد از موارد تدبیر الهی  بیان می­شود:

  1. الَّذِی خَلَقَکَ: یعنی خدایی که تو را خلق کرد. پر واضح است که مهمترین نعمت  الهی در حق  ما انسان ­ها نعمت وجود است که شکری ویژه می ­طلبد. برخی  از مردم که  از هنر و ادب تشکر در برابر این نعمت عظیم بهره ­ای ندارند با حالتی طلب­ کارانه می­گویند: اصلا چرا خداوند مرا خلق کرد؟! این سخن همانند سخن کسی است که در حالت بی ­هوشی جانش را نجات می ­دهند و به جای تشکر و قدردانی می ­گوید: چه کسی به شما گفت مرا نجات دهید؟!   
  2. فَسَوّاکَ: یعنی خدایی که بعد از خلق، به تسویه ­اش پرداخت و هر عضوی از اعضای او  را در جای مناسبی که مقتضای حکمت است قرار داد.
  3. فَعَدَلَکَ: یعنی آن ­گاه به عِدل بندی تو پرداخت. عِدل یعنی برای اعضاء و جوارح انسان معادلی و قرینه­ ای قرار داد. هم عدل و قرین عینی و هم عدل و قرین کاری. به عبارت دیگر برخی از اعضای انسان دارای قرینه ­ای هم نوع خود است. همانند دست، پا، گوش، چشم، استخوان بندی، سیستم عصبی. برخی دیگر هم دارای عدل کاری است. یعنی از جهت ظاهری شبیه به یک ­دیگر نیستند، اما به یک­ دیگر کمک می­ کنند تا در انجام کاری موفق باشند. همانند دستگاه تنفس که به گردش خود کمک می­ کند. و همانند دندان، زبان، غدّه­ های بزاقی و عضلات اطراف دهان و گلو که قرین یک ­دیگر شده و در خوردن غذا به انسان کمک می­ کنند.  
  4.   في‏ أيِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَكَّبَكَ: یعنی در هر صورتی که خواست تو را ترکیب نمود. کلمه­ ی «ما» در آیه ­ی شریفه زائده بوده و معنا نمی ­شود. هر چند که مفید تأکید است. این جمله در واقع بیانی است برای «فعدلک» روی همین اساس با حرف عطف شروع نشد. خداوند به انسان در مقایسه با سایر جانداران صورتی زیبا و موزون عنایت فرمود و علاوه بر آن او را گونه ­ای خلق کرد که از میلیاردها انسان هم نوع خود قابل تشخیص و تمیز باشد. اختلاف انسان­ ها در چاقی و لاغری، کوتاهی و بلندی، ضعف و قوّت و حتی اختلاف آن­ها در میزان ضریب هوشی و قدرت مدیریت، نعمت بزرگی است که از موضع حکمت الهی می­باشد تا این­که در بستر آن، جامعه ­ای سالم بوجود آید و به تمام  نیازمندی­ های آن پاسخ گفته شود.

همه­ ی این امور تأکیدی دیگر بر قبح و زشتی غرور و نافرمانی کسانی است که از اطاعت خداوند سرباز شده و راه معصیت و نافرمانی او را در پیش گرفته­اند.


[۱] . سوره­ ی مبارکه­ ی انفطار، آیه ­ی۶٫ 

[۲] . سوره­ ی مبارکه­ ی انفطار،آیه­ ی۹٫

[۳] . تفسیر تسنیم، جلد۱، صفحه­ ی۳۳۱ و ۳۳۲

[۴] . سوره­ ی مبارکه­ ی ابراهیم، آیه­ ی۷٫

[۵] . سوره­ ی مبارکه­ ی نازعات، آیات، ۳۷ و ۳۸ و ۳۹٫ 

[۶] . سوره­ ی مبارکه­ ی اعراف، آیه ­ی۱۵۶٫

[۷] . برگرفته از تفسیر المیزان، جلد۱، صفحه­ ی۳۶۷ و ۳۶۸٫ 

[۸] . سوره­ ی مبارکه­ ی انفطار، آیات ۷ و ۸٫ 

  1. محمد حسین

    سلام علیکم
    خیلی کامل و عالی بود انشا الله من از مطالب سایت شما میخواهم استفاده کنم در مسایقه ای انشا الله که رازی باشید

    • احمد نباتی

      سلام علیکم / انشاء الله که در مسابقه موفق باشید.

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.


question