بازدید کنندۀ گرامی! از حضورتان در سایت هم اندیشی دینی تشکر می کنم.
متأسفانه به علت مشغلۀ کاری فرصت پاسخگویی به سؤلات را ندارم، لطف کنید فعلا سؤالی مطرح نفرمایید.

بسم الله الرحمن الرحیم 

حضرت امیر (علیه­ السلام) خطبه ­ی خود را با این آیه ­ی شریفه آغاز می­ کنند: 

یا أیُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ.[۱]اى انسان! چه چیز تو را در برابر پروردگار کریمت مغرور ساخته است؟!

شرح و توضیح: 

هم اندیشی دینی . شرح خطبه 223 نهج البلاغه یا أیُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَریمِ: منظور از این انسان، همه­ ی انسان ­ها نیستند؛ بلکه منظور انسان ­هایی هستند که منکر روز قیامت می ­باشند. دلیل این مطلب هم آن است که در ادامه­ ی سوره آمده است: «کَلاَّ بَلْ تُکَذِّبُونَ بِالدِّینِ.[۲] (آرى) آن گونه که شما مى‏ پندارید نیست، بلکه شما روز جزا را منکرید!»

ربّ: ربوبیّت، سوق دادن شیء به سمت کمال آن است و ربّ کسی است که شأن او سوق دادن اشیا به سوی کمال و تربیت آن­ ها باشد و این صفت به صورتی ثابت در او باشد. در مصدر باب تفعیل نباید از ربّ به جای «تربیب»، کلمه­ ی «تربیت» را استعمال کرد؛ زیرا ربّ از نظر صرفی مضاعف و مربّی ناقص واوی است و مربّی از ریشه ­ی «ربو» به معنای رشد و زیادت است.[۳]

در این آیه، غرور معلّق به دو صفت «ربوبیت» و «کرم» شده تا علت توبیخ را بیان کند. حاصل مطلب هم این است که غرور و سرپیچی از اطاعت کسی که او را به سوی کمالش هدایت  می ­کند و همه ­ی نعمت­ ها و داشته ­هایش از اوست، کفرانی است که هیچ فطرت سلیمی در زشتی آن شک نداشته و بلافاصله مرتکب آن را مستحق عقاب می ­داند. قبح این تمرّد زمانی واضح ­تر می ­گردد که این ربّ منعم، کریم هم  باشد. یعنی اگر نعمتی  می ­دهد هیچ سودی  برای خود در نظر نمی­ گیرد و علاوه بر آن در احسان خود بدی ­ها، نادانی ­ها و نافرمانی ­های شخص را هم در نظر نمی­ گیرد.  

با توجه به این مطلب استفهامی که در این آیه ­ی شریفه است، استفهامی است توبیخی و انسان در برابر این سؤال هیچ جواب صحیحی برای گفتن ندارد. اگر بگوید: «کرم تو مرا مغرور کرد!»، در جواب می­ گوییم: هیچ عاقلی نمی ­پذیرد که پاسخ کریم را با نافرمانی، تمرّد و بی­ احترامی به ساحتش بدهید. علاوه بر این، خداوند در قرآن کریم فرموده: «لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأزیدَنَّکُمْ وَ لَئِنْ کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابی‏ لَشَدیدٌ»[۴]، «اگر شکرگزارى کنید، بر شما خواهم افزود و اگر ناسپاسى کنید، مجازاتم شدید است. همچنین فرمود: «فَأمَّا مَن طَغَى‏ * وَ ءَاثَرَ الحَْیَوةَ الدُّنْیَا * فَإِنَّ الجَْحِیمَ هِىَ الْمَأْوَى‏».[۵] «امّا آن کسى که طغیان کرده * و زندگى دنیا را مقدّم داشته * مسلّماً دوزخ جایگاه اوست!» بنابراین وقتی هر عقل سلیمی حکم به قبح چنین  تمرّدی می­کند و در آیات قرآن و رهاوردهای انبیای الهی هم به چنین  افرادی وعده­ ی عذاب و جهنم داده شده، دیگر جای هیچ عذر و بهانه­ ای برای او باقی نمی ­ماند. علاوه بر آن که در قرآن کریم آمده است که رحمت خداوند تنها مخصوص متّقین بوده و دیگران بهره ­ای از آن نخواهند داشت: «وَ رَحْمَتىِ وَسِعَتْ کلُ‏َّ شىَ‏ْءٍ فَسَأکْتُبهَُا لِلَّذِینَ یَتَّقُون»[۶]، «و رحمتم همه چیز را فرا گرفته و آن را براى آن­ ها که تقوا پیشه کنند مقرر خواهم داشت».[۷]

 اشاره: همین استدلال پوچ و بی ­اساس را هم  برخی  از مردم  گناه کار به کار می ­بندند. وقتی آن­ ها را به نماز و عبادت خداوند دعوت می­ کنیم، می ­گویند خدا کریم است! هیچ وقت  بنده ­ی خود را به خاطر ترک نماز و عبادت عذاب نمی­ کند! این آیه ­ی شریفه و توضیح آن جواب خوبی است برای این افراد نادان و کم خرد.

برای این­که فهم بهتری از آیه داشته باشید خوب است که به دو آیه­ ی بعد از آن هم نگاهی بیندازیم:

الَّذی خَلَقَکَ فَسَوَّاکَ فَعَدَلَکَ * فی‏ أیِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَکَّبَکَ[۸]، همان خدایى که تو را آفرید و سامان داد و منظّم ساخت * و در هر صورتى که خواست تو را ترکیب نمود.

در این آیات شریفه ربوبیت توأم با کرم خداوند تبیین شده و چهار مورد از موارد تدبیر الهی  بیان می­شود:

  1. الَّذِی خَلَقَکَ: یعنی خدایی که تو را خلق کرد. پر واضح است که مهمترین نعمت  الهی در حق  ما انسان ­ها نعمت وجود است که شکری ویژه می ­طلبد. برخی  از مردم که  از هنر و ادب تشکر در برابر این نعمت عظیم بهره ­ای ندارند با حالتی طلب­ کارانه می­گویند: اصلا چرا خداوند مرا خلق کرد؟! این سخن همانند سخن کسی است که در حالت بی ­هوشی جانش را نجات می ­دهند و به جای تشکر و قدردانی می ­گوید: چه کسی به شما گفت مرا نجات دهید؟!   
  2. فَسَوّاکَ: یعنی خدایی که بعد از خلق، به تسویه ­اش پرداخت و هر عضوی از اعضای او  را در جای مناسبی که مقتضای حکمت است قرار داد.
  3. فَعَدَلَکَ: یعنی آن ­گاه به عِدل بندی تو پرداخت. عِدل یعنی برای اعضاء و جوارح انسان معادلی و قرینه­ ای قرار داد. هم عدل و قرین عینی و هم عدل و قرین کاری. به عبارت دیگر برخی از اعضای انسان دارای قرینه ­ای هم نوع خود است. همانند دست، پا، گوش، چشم، استخوان بندی، سیستم عصبی. برخی دیگر هم دارای عدل کاری است. یعنی از جهت ظاهری شبیه به یک ­دیگر نیستند، اما به یک­ دیگر کمک می­ کنند تا در انجام کاری موفق باشند. همانند دستگاه تنفس که به گردش خود کمک می­ کند. و همانند دندان، زبان، غدّه­ های بزاقی و عضلات اطراف دهان و گلو که قرین یک ­دیگر شده و در خوردن غذا به انسان کمک می­ کنند.  
  4.   فی‏ أیِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَکَّبَکَ: یعنی در هر صورتی که خواست تو را ترکیب نمود. کلمه­ ی «ما» در آیه ­ی شریفه زائده بوده و معنا نمی ­شود. هر چند که مفید تأکید است. این جمله در واقع بیانی است برای «فعدلک» روی همین اساس با حرف عطف شروع نشد. خداوند به انسان در مقایسه با سایر جانداران صورتی زیبا و موزون عنایت فرمود و علاوه بر آن او را گونه ­ای خلق کرد که از میلیاردها انسان هم نوع خود قابل تشخیص و تمیز باشد. اختلاف انسان­ ها در چاقی و لاغری، کوتاهی و بلندی، ضعف و قوّت و حتی اختلاف آن­ها در میزان ضریب هوشی و قدرت مدیریت، نعمت بزرگی است که از موضع حکمت الهی می­باشد تا این­که در بستر آن، جامعه ­ای سالم بوجود آید و به تمام  نیازمندی­ های آن پاسخ گفته شود.

همه­ ی این امور تأکیدی دیگر بر قبح و زشتی غرور و نافرمانی کسانی است که از اطاعت خداوند سرباز شده و راه معصیت و نافرمانی او را در پیش گرفته­اند.


[۱] . سوره­ ی مبارکه­ ی انفطار، آیه ­ی۶٫ 

[۲] . سوره­ ی مبارکه­ ی انفطار،آیه­ ی۹٫

[۳] . تفسیر تسنیم، جلد۱، صفحه­ ی۳۳۱ و ۳۳۲

[۴] . سوره­ ی مبارکه­ ی ابراهیم، آیه­ ی۷٫

[۵] . سوره­ ی مبارکه­ ی نازعات، آیات، ۳۷ و ۳۸ و ۳۹٫ 

[۶] . سوره­ ی مبارکه­ ی اعراف، آیه ­ی۱۵۶٫

[۷] . برگرفته از تفسیر المیزان، جلد۱، صفحه­ ی۳۶۷ و ۳۶۸٫ 

[۸] . سوره­ ی مبارکه­ ی انفطار، آیات ۷ و ۸٫ 

متولد سال ۱۳۵۴ هستم. در سال ۷۶، توفیق پیدا کردم تا در جمع خوبان طلبه حضور داشته باشم و مشغول دروس حوزوی شوم. ـــــ بعد از ده سال مطالعه ی دروس حوزوی، وارد درس خارج حوزه شدم. به مدت شش سال از کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی بودم ــــ همچنین در حوزۀ مشاوره ی خانواده، تربیت کودک، امور جوانان و نیز پاسخگویی به مسائل اخلاقی مشغول فعالیت هستم.
نوشته های مرتبط :

2 پاسخ به شرح خطبه ۲۲۳ نهج البلاغه (۱)‌

  • محمد حسین

    سلام علیکم
    خیلی کامل و عالی بود انشا الله من از مطالب سایت شما میخواهم استفاده کنم در مسایقه ای انشا الله که رازی باشید

    [پاسخ]

    احمد نباتی پاسخ در تاريخ آذر ۲۹م, ۱۳۹۲ ۲۲:۲۳:

    سلام علیکم / انشاء الله که در مسابقه موفق باشید.

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

مدیر سایت: احمد نباتي
Thumb_141956
ای برادر! پشتیبان «ولی فقیه» باش، اما پیشاپیش «ولی فقیه» بایست و تیرهای زهر آگین دشمن را که به سوی او روانه می شوند به جان خریدار شو ... تنها عافیت طلبان دنیا دوست هستند که عوام فریبانه از «ولایت» و «ولایت مداری» دم میزنند، اما در هنگامه ی فتنه ها و امتحان های سخت، پشت سر ولی فقیه سنگر می گیرند، تا دنیای "فانی" خود را در خطر نبینند!  
ویــژه هـــا
پی گیری پرسش شما
آمار سایت
  • بازدید امروز: 4757
  • بازدید دیروز: 4906
  • بازدید سال: 1656529
  • کل نوشته‌ها: 1274
  • کل دیدگاه‌ها: 3809
عکس های متنوع تصادفی