امام باقر (علیه السلام) در رابطه با دعای بهاء که در سحرهای ماه مبارک رمضان خوانده می شود، فرمودند: اگر مردم می دانستند که این دعا چه عظمتی نزد خداوند دارد و اگر می دانستند که این دعا با چه سرعتی به اجابت می رسد، برای دستیابی به آن، با یکدیگر به جنگ بر می خواستند، هر چند با شمشیر!

بسم الله الرحمن الرحیم هم اندیشی دینی . شرح خطبه 222 نهج البلاغه

یَتَنَسَّمُونَ بِدُعَائِهِ رَوْحَ التَّجَاوُزِ (با دعا و مناجات خداوند، نسیم طیب و پاک در گذشتن از گناهان را استشمام می ­کنند) رَهَائِنُ فَاقَةٍ إِلَى فَضْلِهِ (در گرو نیاز به درگاه فضل الهی ­اند) وَ أُسَارَى ذِلَّةٍ لِعَظَمَتِهِ (اسیران تواضع در برابر عظمت او هستند) جَرَحَ طُولُ الْأسَى قُلُوبَهُمْ (مجروح کرده است اندوه طولانی قلوب آن ­ها را) وَ طُولُ الْبُکَاءِ عُیُونَهُمْ (و مجروح کرده گریه ­های طولانی چشمانشان را) لِکُلِّ بَابِ رَغْبَةٍ إِلَى اللَّهِ مِنْهُمْ یَدٌ قَارِعَةٌ (برای هر باب تقربی به درگاه الهی از ناحیه­ ی ایشان دستی کوبنده است) یَسْألُونَ مَنْ لَا تَضِیقُ لَدَیْهِ الْمَنَادِحُ (سؤال می­کنند از کسی که تنگ نیست نزد او مکان ­های وسیع) وَ لَا یَخِیبُ عَلَیْهِ الرَّاغِبُونَ (و نا امید نمی ­شوند در درگاه او، رغبت کنندگان) فَحَاسِبْ نَفْسَکَ لِنَفْسِکَ (پس محاسبه کن نفس خود را برای خود) فَإِنَّ غَیْرَهَا مِنَ الْأنْفُسِ لَهَا حَسِیبٌ غَیْرُکَ (پس به درستی که برای غیر آن نفس از نفس­ های دیگر، حسابرسی غیر از تو است).

شرح و توضیح:

یَتَنَسَّمُونَ بِدُعَائِهِ رَوْحَ التَّجَاوُزِ: با دعا و مناجات خداوند، نسیم طیب و پاکی را استشمام کرده و به خاطر عفو الهی از تقصیرات و گناهانشان، هم و غمّشان برطرف می ­گردد. التَّنَسُّمُ‏: تَنَسَّمَ فلانٌ العلمً و الخبرَ ای تلطّف فی التماسه شیئا فشیئا کهبوب النسیم. تنسّم به معنای درخواست همراه با ظرافت است. همانند وزیدن نسیم.

با در نظر گرفتن این معنای عبارت را این­گونه معنا می­کنیم: اهل ذکر با ادب و ضرافت دست نیاز به درگاه الهی بلند می ­کنند و از او نسیم رحمت درگذشتن از گناهانشان را می­ خواهند. 

تنسم معنای دومی هم دارد که با توجه به آن عبارت فوق به گونه ­ای دیگر ترجمه می­شود: التَّنَسُّمُ‏: طلب النّسیم و استنشاقه و قد نسمت الرّیحُ‏ تَنْسِمُ‏ نَسَماً و نَسِیماً. تنسّم به معنای طلب نسیم و بوییدن آن است.

 با دعا و مناجات به درگاه خداوند، نسیم طیب و پاک در گذشتن از گناهان را استشمام می ­کنند.

لِکُلِّ بَابِ رَغْبَةٍ إِلَى اللَّهِ مِنْهُمْ یَدٌ قَارِعَةٌ: منظور از باب­ های رغبت، انواع عبادات و اموری هستند که انسان را به خدا نزدیک می­ کنند. حضرت در این عبارت در صد بیان جدیّت و خستگی ­ناپذیری آن­ ها در طلب حاجت به درگاه الهی است. جدیت در دعا و نیایش و نیز اصرار مؤدبانه در طلب حاجت، نشان­گر اوج امید انسان به درگاه الهی و معرفت او به رحمت واسعه­ ی اوست. امام صادق (علیه ­السلام) در این رابطه می­ فرماید: حاجتت را از خداوند درخواست کن و در طلب حاجت هم اصرار داشته باش. همانا خداوند اصرار مؤمنین را دوست دارد. »حَاجَتَکَ وَ أَلِحَّ فِی الطَّلَبِ فَإِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ إِلْحَاحَ الْمُلِحِّینَ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِینَ.»[۱]

امام محمد باقر ­(علیه­ السلام) هم می ­فرماید: به خدا قسم بنده­ ی مؤمنی در دعای خود اصرار نمی­ روزد، مگر آن­که حاجتش را برآورده می ­سازد. «وَ اللَّهِ لَا یُلِحُّ عَبْدٌ مُؤْمِنٌ عَلَى اللَّهِ فِی حَاجَتِهِ إِلَّا قَضَاهَا لَهُ.»[۲]   

یَسْألُونَ مَنْ لَا تَضِیقُ لَدَیْهِ الْمَنَادِحُ: مقصود از این کلام، وجود انگیزه­ ای خاص در درخواست از خداوند متعال نزد اهل ذکر است.آن  ­ها می­دانند که خدای تعالی دریای کرمش وسیع بوده و با درخواست نیازمندان در تنگنا قرار نمی ­گیرد. سرّ مطلب هم آن است که او غنی محض بوده هیچ گونه بخل هم در حریم قدس او راه ندارد. روی همین حساب اهل ذکر در درخواست  از خداوند کوتاهی نمی ­کنند و هر نیازی که دارند بدون نگرانی از خدای تعالی درخواست می­ کنند.

فَحَاسِبْ نَفْسَکَ لِنَفْسِکَ: نفست را برای خودت محاسبه کن تا قبل از آن که دیگران به  حساب نفست رسیدگی کنند. کسی که در دنیا به حساب نفس خود می­ رسد می ­تواند اشتباهات اعتقادی و رفتاری خود را کشف کند و برای حل آن­ها چاره جویی نماید. اما کسی که از محاسبه ­ی نفس خود در غفلت است، به زودی دیگران را می ­بیند که با دقّت به حسابت نفسش رسیدگی می­ کنند و به خاطر اشتباهاتش مورد بازخواستش قرار می­دهند.

فَإِنَّ غَیْرَهَا مِنَ الْأنْفُسِ لَهَا حَسِیبٌ غَیْرُکَ: خداوند متعال در این رابطه می ­فرماید: إِنَّ إِلَیْنَا إِیَابهَُمْ * ثمُ‏َّ إِنَّ عَلَیْنَا حِسَابهَُم.[۳]به یقین بازگشت همه آنان به سوى ماست * و مسلّماً حسابشان (نیز) با ماست!

معنای اهل ذکر و مصداق آن: (برگرفته از کتاب ادب فنای مقربان از آیت الله جوادی آملی)

«أهل» به معنای انس همراه با تعلق خاطر و وابستگی است. «ذکر» به معنای غافل نبودن و یاد آور بودن (در مقابل نسیان) است. بعد از آن، یاد کردن زبانی را نیز ذکر نامیده ­اند. پس «أهل الذکر» به کسانی گفته می ­شود که با تذکر و عدم غفلت، انسی خاص دارند و هرگز از آن جدا نمی ­شوند. واژه­­ ی «ذکر» در قرآن کریم بر مصادیق فراوانی اطلاق شده است؛ از جمله:

  1. قرآن کریم: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ. ما قرآن را خود نازل کرده‏ ایم و خود نگهبانش هستیم».[۴]
  2. تورات: «وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسى‏ وَ هارُونَ الْفُرْقانَ وَ ضِیاءً وَ ذِکْراً لِلْمُتَّقینَ. به موسى و هارون کتابى دادیم که حق و باطل را از یکدیگر تمیز مى ‏دهد و روشنى و اندرز است براى پرهیزگاران».[۵]
  3. هر آیه، سوره یا کتاب آسمانی (اعم از قرآن و سایر کتب آسمانی): «ما یَأْتیهِمْ مِنْ ذِکْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلاَّ اسْتَمَعُوهُ وَ هُمْ یَلْعَبُونَ. از سوى پروردگارشان برایشان هیچ اندرز تازه ‏اى نیامد، جز آن که آن را شنیدند و سرگرم بازیچه بودند».[۶]
  4. نماز: «إِذا نُودِیَ لِلصَّلاةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى‏ ذِکْرِ اللَّه. چون نداى نماز روز جمعه دردهند، به نماز بشتابید».[۷]
  5. رسول اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله): «قَدْ أنْزَلَ اللَّهُ إِلَیْکُمْ ذِکْرا * رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیاتِ اللَّهِ مُبَیِّنات. خدا به شما ذکر نازل کرده است * رسولى که بر شما آیات روشن خدا را مى‏خواند».[۸]

مصدام اتمّ و اکمَل «اهل الذکر»، ائمه ­ی اطهار (علیهم ­السلام) هستند؛ زیرا: اگر مراد از ذکر، قرآن کریم باشد، ائمه ­ی اطهار به جهت انس با قرآن، «ثَقَل اصغر» و «قرآن ناطق» لقب گرفته ­اند و یک حقیقت هستند که در دو لباس تکوین و تدوین جلوه کرده­اند. اگر مراد، کتاب ­های آسمانی پیشین باشد، آن­ ها بیش از هر کس از محتوای آن آگاه هستند. اگر مراد رسول اکرم (صلی ­الله ­علیه ­و آله) باشد، آن ­ها به منزله ­ی جان پیامبر اکرم به شمار می ­­آیند. اگر مراد نماز باشد، آن­ ها اقامه کننده و بر پا دارنده ­ی حقیقی نماز هستند.

اشارات

۱٫     مراتب اهل ذکر: «اهل ذکر» مراتب فراوانی دارد؛ چون هر کس به مقدار آشنایی، انس و اختصاصی که با مصادیق ذکر دارد، اهل آن ذکر است. اما ائمه مصداق کامل و اتمّ و مصداق کاملی هستند که در میان مخلوقات بالاتر از آن تصور ندارد. آن ها نه تنها اهل ذکرند، بلکه خود نیز ذکر هستند. چون همه ­ی ائمه، جان رسول خدا هستند و رسول خدا هم ذکر است: «قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَیْکُمْ ذِکْرا * رَسُولاً». از سوی دیگر اطلاق ذکر بر قرآن کریم و ائمه­ ی اطهار دلیل دیگری بر اتحاد و تفکیک ناپذیری آن دو با یکدیگر است.

۲٫ ذکرکثیر: ذکر خداوند برجسته­ترین عبادت ­هاست و چون برای ذائقه­ ی فطرت گواراست به کثرت آن امر شده: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثیراً. اى کسانى که ایمان آورده‏اید خدا را یاد کنید یاد بسیار».[۹] امامان معصوم نیز که اهل ذکرند، دارای کثرت ذکرند و کسی که دائم الذکر باشد، دائم الصلاه است.  

۳٫ ذکر متقابل: خدای سبحان پاداش «ذکر نعمت» خود را مزید نعمت و مانند آن دانسته، لیکن پاداش «ذکر خود» را ذکر متقابل قرار داده است که بهترین جزاست. «فاذکرونی اذکرکم».[۱۰] اهل بیت که اهل ذکرند از ذکر متقابل الهی برخوردارند و چون دائم الذکرند، این وصف کمالی (مذکور بودن) برای آنان به عنوان ملکه ­ی مستمر مطرح است. 

۴٫ برتری اهل ذکر بر ذاکر: «اهل ذکر» با ذاکر تفاوت دارند. هر چند ذاکر بودن در حدّ خودش امری مطلوب است، لیکن اهل ذکر از مقامی برتر و جایگاهی ویژه برخوردارند. تفاوتشان در این  است که در «اهل»، انس همراه با وابستگی مطرح است. از این رو «اهل الذکر» انس، وابستگی ویژه ­ای با ذکر دارند و ذکر آن ها با دوام و ثبات همراه است. در حالی که «ذاکر» اگر اسم فاعل باشد، نه انس شرط است و نه دوام و اگر «ذاکر» صفت  مشبهه باشد، تنها دوام مطرح است، اما انس شرط نیست.

۵٫ پاسخ به قدر توان مخاطب: با توجه به آیات قرآن کریم ما باید در سؤالات خود به اهل الذکر مراجعه کرده و از آن­ ها جویای واقعیت شویم: «فَسْئَلُوا أهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ؛ اگر نمی ­دانید از اهل ذکر بپرسید.»[۱۱] با توجه به این آیه­ی شریفه وظیفه­ی مسلمانان مراجعه ­ی به ائمه ­ی اطهار (علیهم­ السلام) و فرا گرفتن معالم و معارف دین از آنان است، ولی بر ائمه لازم نیست که به هر سؤالی پاسخ گویند. اگر سائل را لایق دانستند و به قدرت ادراک او اطمینان داشتند، به سؤالش پاسخ می ­دهند. اما اگر او را دارای ظرفیت لازم نیافتند یا به هر دلیلی اجابت او را مصلحت ندانستند، پاسخ نمی­ دهند یا با پاسخ اسکاتی و امثال آن قانعش می ­کنند.

شخصی از امام رضا (علیه ­السلام) پرسید آیا خدا می­ تواند آسمان و زمین و آنچه در آن است را در تخم مرغ جای دهد؟ امام فرمود: بله در ظرف کوچک تر از تخم مرغ هم می­ تواند جای دهد. وقتی چشمت را می ­گشایی، آسمان و زمین و آن چه را در آن هاست می ­بینی. شخص دیگری از همین سؤال را از امیرالمؤمنین (علیه ­السلام) پرسید. حضرت فرمود: عجز و ناتوانی به خدا نسبت داده نمی ­شود لیکن آن چه که تو پرسیدی شدنی نیست و جزو محالات است. علت این اختلاف در پاسخ، آن است که سائل نخست قدرت درک معنای «محال ذاتی» را نداشت. شخصی هم از امیرالمؤمنین (علیه­ السلام) درباره ­ی قضا و قدر سؤال کرد. آن حضرت فرمود: راه تاریکی است، در آن گام ننهید، دریای ژرفی است، وارد آن نشوید.»[۱۲]‏    


[۱] . وسائل‏الشیعة، جلد۷، صفحه­ ی۶۰

[۲] .  وسائل‏الشیعة، جلد۷، صفحه­ ی۵۸٫

[۳] . سوره­ ی  مبارکه­ ی غاشیه، آیات  ۲۵ و ۲۶٫

[۴] . سوره­ ی حجر، آیه­ ی۹٫

[۵] . سوره­ ی انبیاء، آیه­ ی ۴۸٫

[۶] . سوره­ ی انبیاء، آیه ­ی۲٫                          

[۷] . سوره­ ی جمعه، آیه­ ی۹٫

[۸] . سوره­ ی طلاق، آیات ۱۰ ـ ۱۱٫ این معنا در صورتی صحیح  است که «رسولا» عطف بیان یا بدل از «ذکرا» باشد.

[۹] . سوره ­ی  احزاب، آیه ­ی ۴۱٫

[۱۰] . سوره­ ی بقره، آیه­ ی ۱۵۲٫

[۱۱] . سوره ­ی مبارکه­ی انبیاء، آیه­ ی۷٫

[۱۲] . نهج البلاغه، حکمت۲۸۷٫ 

متولد سال ۱۳۵۴ هستم. در سال ۷۶، توفیق پیدا کردم تا در جمع خوبان طلبه حضور داشته باشم و مشغول دروس حوزوی شوم. ـــــ بعد از ده سال مطالعه ی دروس حوزوی، وارد درس خارج حوزه شدم و از محضر اساتیدی چون: آیت الله العظمی وحید خراسانی، آیت الله سید احمد خاتمی و آیت الله محمد عندلیب همدانی استفاده کردم. به مدت شش سال از کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی بودم ــــ همچنین در حوزۀ مشاوره ی خانواده، تربیت کودک، امور جوانان و نیز پاسخگویی به مسائل اخلاقی مشغول فعالیت هستم و در این رابطه هم دارای تألیفاتی هستم.
نوشته های مرتبط :

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

مدیر سایت: احمد نباتي
Thumb_141956
ای برادر! پشتیبان «ولی فقیه» باش، اما پیشاپیش «ولی فقیه» بایست و تیرهای زهر آگین دشمن را که به سوی او روانه می شوند به جان خریدار شو ... تنها عافیت طلبان دنیا دوست هستند که عوام فریبانه از «ولایت» و «ولایت مداری» دم میزنند، اما در هنگامه ی فتنه ها و امتحان های سخت، پشت سر ولی فقیه سنگر می گیرند، تا دنیای "فانی" خود را در خطر نبینند!  
ویــژه هـــا
پی گیری پرسش شما
آمار سایت
  • کاربران حاضر: 6
  • بازدیدکننده امروز: 368
  • بازدید کننده دیروز: 257
  • بازدید هفته: 974
  • بازدید ماه: 974
  • بازدید سال: 1397207
  • تاریخ به‌روزشدن سایت: خرداد ۷, ۱۳۹۶
عکس های متنوع تصادفی