بازدید کنندۀ گرامی! از حضورتان در سایت هم اندیشی دینی تشکر می کنم.
متأسفانه به علت مشغلۀ کاری فرصت پاسخگویی به سؤلات را ندارم، لطف کنید فعلا سؤالی مطرح نفرمایید.

بسم الله الرحمن الرحیم هم اندیشی دینی . شرح خطبه 222

فَکَأَنَّمَا قَطَعُوا الدُّنْیَا إِلَى الْآخِرَةِ وَ هُمْ فِیهَا (مثل آن ­که دنیا را به پایان رسانده و در آخرت گام نهاده ­اند. و حال آن­که در دنیا هستند) فَشَاهَدُوا مَا وَرَاءَ ذَلِکَ (پس در نتیجه ماوراء دنیا را مشاهده می ­کنند) فَکَأَنَّمَا اطَّلَعُوا غُیُوبَ أَهْلِ الْبَرْزَخ فِی طُولِ الْإِقَامَةِ فِیهِ (مثل آن­که به غیوب و نادیدنی ­های اهل برزخ اطلاع یافته) وَ حَقَّقَتِ الْقِیَامَةُ عَلَیْهِمْ عِدَاتِهَا (و وعده­ های قیامت برای آن ­ها محقق شده است) فَکَشَفُوا غِطَاءَ ذَلِکَ لِأَهْلِ الدُّنْیَا (پس در نتیجه پرده­ های این حقایق را برای مردم اهل دنیا کنار می ­زنند تا آن­ها هم تماشاگر این حقایق باشند) حَتَّى کَأَنَّهُمْ یَرَوْنَ مَا لَا یَرَى النَّاسُ (تا این ­که انگار می­ بینند آن ­چه را که  مردم معمولی نمی ­بینند) وَ یَسْمَعُونَ مَا لَا یَسْمَعُونَ (و می ­شنوند آن­ چه را که مردم معمولی نمی ­شنوند).

شرح توضیح:

فَکَأَنَّمَا قَطَعُوا الدُّنْیَا إِلَى الْآخِرَةِ وَ هُمْ فِیهَا: ویژگی مرگ آن است که به صورت قهری و اجباری انسان را از دنیا جدا کرده و امیدش را از اسباب دنیوی دنیا قطع می­کند. در این میان تفاوتی هم میان مؤمن و غیر مؤمن نیست. این قطع نوع رابطه برای کسی به عنوان کمال محسوب نمی­ شود. کمال انسان وقتی است که به صورت اختیاری از دنیا قطع علاقه کرده و دل از آن برکند. در حدیث مشهوری چنین آمده: «موتوا قبل ان تموتوا». بمیرید قبل از آن­که شما را بمیرانند. ویژگی مرگ آن است که انسان را از دنیا جدا می ­کند. منظور حدیث چنین است که قبل از آن­که به اجبار از دنیا جدا شوید و هیچ اجری نبرید، خودتان از دنیا و علایق آن جدا شده و به کمال انسانی خود دست یابید. اهل ذکر که از توجه به دنیا و علایق آن جدا شده ­اند، به جای دنیا بینی، آخرت بینی را پیشه­ ی خود کرده­ و ماورای دنیا را مشاهده می ­کنند.

فَکَأَنَّمَا اطَّلَعُوا غُیُوبَ أَهْلِ الْبَرْزَخ: هنگام جان دادن حقایق زیادی برای انسان کشف شده و  خود را در عالم دیگری می ­بیند. اهل ذکر به برکت یاد خدا به چنان بصیرتی دست یافته ­اند که نا دیدنی ­های اهل برزخ برای مردم دنیا را می ­بینند و بر آن­ ها مطلع هستند.

فَکَشَفُوا غِطَاءَ ذَلِکَ لِأَهْلِ الدُّنْیَا: اهل ذکر ضمن این­که با دیدن این نادنی ­ها شور و اشتیاق بیشتری در بندگی پیدا کرده و از شیطان و هوای نفس دوری می­ کنند، در تلاشند تا این حقایق را به مردم هم منتقل کنند و آن ­ها را هم از این خوان پر برکت بهره ­مند سازند. روی همین  اساس، مجالست با آن ­ها برکات فراوانی دارد و سخن گفتن با آن ­ها انسان را از دنیا برکنده و  به عالم غیب و معنا متصل می­ سازد.  

……………………………………………………

فَلَوْ مَثَّلْتَهُمْ لِعَقْلِکَ (اگرآن ­ها در ذهن خود تصور کنی) فِی مَقَاوِمِهِمُ الْمَحْمُودَةِ (در مقام­ های پسندیده­ ی آن ­ها) وَ مَجَالِسِهِمُ الْمَشْهُودَةِ (و مجالسی که مشهود ملائکه­ ی مقرّبین است) وَ قَدْ نَشَرُوا دَوَاوِینَ أَعْمَالِهِمْ (در حالی که دیوان ­های اعمال خود را گسترش داده­ اند) وَ فَرَغُوا لِمُحَاسَبَةِ أَنْفُسِهِمْ (و خود را برای محاسبه ­ی نفس فارغ کرده ­اند) عَلَى کُلِّ صَغِیرَةٍ وَ کَبِیرَةٍ أُمِرُوا بِهَا (بر هر کوچک و بزرگی که به آن امر شده­) فَقَصَّرُوا عَنْهَا (اما از انجام آن باز مانده­ اند) أوْ نُهُوا عَنْهَا فَفَرَّطُوا فیهَا (یا هر کوچک و بزرگی که از آن نهی شده ­اند و در ترک آن کوتاهی کرده ­اند) وَ حَمَّلُوا ثِقَلَ أوْزَاِرِهمْ ظُهُورَهُمْ (سنگینی بارهای خود را بر پشت خود حمل کرده­) فَضَعُفُوا عَنِ الِاسْتِقْلَالِ بِهَا (و خود را از حمل آن ضعیف و ناتوان دیده ­اند.) فَنَشَجُوا نَشِیجاً (پس بنابراین با صدای بلند ناله و گریه سرداد ه­اند آن هم چه گریستنی!) وَ تَجَاوَبُوا نَحِیباً (در همین حال ناله و غصه و با گریه ­ی شدید به یکدیگر جواب می ­دهند) یَعِجُّونَ إِلَى رَبِّهِمْ مِنْ مَقَامِ نَدَمٍ وَ اعْتِرَافٍ (در جایگاه اعتراف به گناه و پشیمانی، به درگاه الهی صدا به ناله­ و تضرع بلند می ­کنند.)

شرح و توضیح:

مَقَاوِمِهِمُ الْمَحْمُودَةِ: مقامات عبودیت و تذللی که خدای متعال آن ­ها را به خاطر قیام به این  حالات ستوده است.

مَجَالِسِهِمُ الْمَشْهُودَةِ: منظور از مشاهد مشهوده، مجالس عبادت آن­ هاست که مشهود فرشتگان مقرب درگاه الهی است. خداوند متعال در رابطه با نماز صبح می ­فرماید: «وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُوداً».[۱] مفسرین در این رابطه می­ فرمایند نماز صبح که از آن به قرآن فجر یاده شده مشهود دو گروه از ملائکه یعنی ملائکه ­ی روز و شب است. پر واضح است که در این شهود اثر خاصی مترتب است و آن مضاعف شدن ثواب آن نماز نسبت به نمازهای دیگر است. 

وَ قَدْ نَشَرُوا دَوَاوِینَ أَعْمَالِهِمْ: منظور از این جمله که دیوان اعمال خود را جلو روی خود باز کرده­ اند کنایه ­ای است از محاسبه­ ی اعمال و توجه به عاقبت رفتارشان. برخی از مردم به جای آن­که متوجه عیوب خود بوده و در صدد اصلاح آن بر آیند، متمرکز در عیوب دیگران می ­شوند و سعی دارند ذره ­بین ریزبینی را متمرکز در اشتباهات رفتاری دیگران کنند. چنین افرادی مدام مشغول نقد جامعه و مردم هستند بدون آن­که درنگی هم در رفتار خود داشته باشند. 

  امام محمد باقر (علیه ­السلام) می ­فرماید: کسی که به عیوب خود نگاه کند، از توجه به عیوب دیگران باز می­ ماند. مَنْ نَظَرَ فِی عَیْبِ نَفْسِهِ اشْتَغَلَ عَنْ عَیْبِ غَیْرِهِ وَ مَنْ نَظَرَ فِی عُیُوبِ النَّاسِ ثُمَّ رَضِیَهَا لِنَفْسِهِ فَذَلِکَ الْأحْمَقُ بِعَیْنِهِ.[۲]

امیرالمؤمنین (علیه ­السلام) هم می ­فرماید: ای مردم! خوشا به حال کسی که توجه به عیب خود، او را از توجه به عیوب دیگران غافل کند. یَا أَیُّهَا النَّاسُ طُوبَى لِمَنْ شَغَلَهُ عَیْبُهُ عَنْ عُیُوبِ النَّاسِ.[۳]  

وَ حَمَّلُوا ثِقَلَ أوْزَاِرِهمْ ظُهُورَهُمْ . . . : یکی از ویژگی ­های اهل ذکر نگاه واقع بینانه به اعمال و رفتار خود است. آن­ها همواره در درگاه الهی خود را مقصر و گنه کار می ­بینند. علت این نگرش آن است که از یک طرف آگاه به مقام خدای متعال و ارزش نعمت ­های او هستند و از طرف دیگر برای عبادات و طاعات خود هم ارزشی قائل نیستند. آن ­ها می ­بینند که هر عبادتی انجام دهند باز هم نتوانسته ­اند حق عبادت خداوند را به جای آورند و هر مقدار هم شکر گذاری کنند، باز در تشکر از او کوتاهی کرده ­اند. روی همین حساب است که همواره خود را گنه­کار می­بینند و از این گناه به درگاه الهی استغفار می ­کنند.  

در این میان عده ­ای که مقام خدا و نعمت­ های او را کوچک به شمار می ­آورند؛ مبتلا به خود بینی و توهم شده و گمان می ­کنند با اندک عبادتی که دارند منتی هم بر گردن خدا پیدا کرده­اند! وقتی با این افراد معاشرت می­شود به وضوع می ­بینیم که به راحتی گناه می­ کنند و در عین حال خود را از بندگان صالح و پاک الهی می ­دانند! چنین افرادی اگر در زندگی دنیا از این توهم بیرون نیایند، دست نامرئی مرگ آن­ ها را با واقعیت درونی ­شان آشنا می­ سازد و زمانی به واقعیت دورنی خود پی ­میبرند که کار از کار گذشته است.   

وَ تَجَاوَبُوا نَحِیباً: وقتی اهل مصیبت به یکدیگر می­ رسند مصیبت­های خود را تازه می­ بینند و شروع به گریه و زاری می ­کنند. اهل ذکر هم وقتی مؤمنین واقعی را می ­بینند آن ­ها هم شریک غمهای خود می ­بینند. لذا اشک ماتم در چشمانشان جمع می ­شود و در این گریه­ ی مقدّس با یکدیگر همراهی می ­کنند.  

……………………………………………………

لَرَأیْتَ أَعْلَامَ هُدًى (خواهی دید که نشانه ­های هدایتی بوده) وَ مَصَابِیحَ دُجًى (و چراغ­ های تاریکی­ می­ باشند) قَدْ حَفَّتْ بِهِمُ الْمَلَائِکَةُ (ملائکه ­ی رحمت الهی اطراف آن ­ها را احاطه کرده) وَ تَنَزَّلَتْ عَلَیْهِمُ السَّکِینَةُ (و آرامش و سکون بر آن­ ها نازل می ­شود) وَ فُتِحَتْ لَهُمْ أبْوَابُ السَّمَاءِ (درهای آسمان به روی آن­ ها باز شده) وَ أُعِدَّتْ لَهُمْ مَقَاعِدُ الْکَرَامَاتِ (و برای آن ­ها مقام ­ها و جایگاه ­های کرامت آماده شده است) فِی مَقْعَدٍ اطَّلَعَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ فِیهِ (در جایگاهی که در آن­ جا خداوند بر آن­ها مطلع است) فَرَضِیَ سَعْیَهُمْ (از سعی آن ­ها در اعمال صالحه خشنود و راضی است) وَ حَمِدَ مَقَامَهُمْ (و مقام آن ­ها را ستایش می­ کند.).

شرح و توضیح:

لَرَأیْتَ أعْلَامَ هُدًى وَ مَصَابِیحَ دُجًى: این جمله جواب «لو» در (فَلَوْ مَثَّلْتَهُمْ لِعَقْلِکَ…) است. یعنی اگر اهل ذکر را در ذهن خود تصور کنی و حالات مختلفه ­ی آن­ ها را در نظر بگیری، خواهی دید که علم­ های هدایت و چراغ­ های تاریکی­ هستند.

قَدْ حَفَّتْ بِهِمُ الْمَلَائِکَةُ وَ تَنَزَّلَتْ عَلَیْهِمُ السَّکِینَةُ: خداوند متعال در قرآن کریم می ­فرماید: «إِنَّ الَّذینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِکَةُ أَلاَّ تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتی‏ کُنْتُمْ تُوعَدُونَ».[۴] به یقین کسانى که گفتند: «پروردگار ما خداوند یگانه است!» سپس استقامت کردند، فرشتگان بر آنان نازل مى‏شوند که: «نترسید و غمگین مباشید و بشارت باد بر شما به آن بهشتى که به شما وعده داده شده است!  

منظور از این­که می­ گویند پروردگار ما خدای یگانه است صرف قول نیست. منظور این است که آن ها با قولشان اعتقاد درونی خود را مطرح می ­کنند. از طرفی کسانی که با تمام وجود خداوند را به پروردگاری قبول دارند و سعی دارند مطابق رضای او زندگی کنند از ناحیه­ ی افراد نادانو از خدا بی­ خبر سختی­ ها، آزارها و زخم زبان ­هایی را دریافت می ­کنند. از طرفی دنیا مملوّ از مظاهر فریبنده و در عین حال گناه آلودی است که انسان را از مسیر رضای الهی خارج می ­سازند. همه ­ی این امور ممکن است باعث شود تا مؤمن دچار تزلزل شده و از راه هدایت خارج شود. لذا می­ طلبد که استقامت ورزیده و با تحمل این مشکلات بزرگ دین و ایمان خود را حفظ کند. وقتی مؤمن از این امتحان بزرگ با موفقیت بیرون آمد، خداوند هم او را مشمول الطاف ویژه­ ی خود قرار داده و با نازل کردن ملائکه­ ی رحمت خود آرامش و سکون را به او هدیه خواهد کرد. پیام این ملائکه آن است که خوف و حزن نداشته باشید. به عبارت دیگر این ملائکه­ ی الهی خوف و حزن را از دل او می ­زدایند و آرامش و سکون را به وی هدیه می­کنند. همچنین با بشارت بهشت به آنان شوق بهشت و نعمت ­های الهی را در وجود او افزون می­کنند. همین شوق هم موجب می ­شود تا مؤمن در برابر مشکلات و سختی ­های روزگار تحمل بیشتری داشته و اشتیاق بیشتری برای بندگی خداوند پیدا کنند.  

وَ أُعِدَّتْ لَهُمْ مَقَاعِدُ الْکَرَامَات: منظور از نشیمن گاه­ های کرامت، اعطای کرامت نفس و جایگاه کریمانه به آن ­هاست. در روایت­ ها اثرات خاصی برای کرامت نفس مطرح شده که برخی از آن­ ها ذکر می­گردند:

 قَالَ امیرالمؤمنین (علیه ­السلام) مَنْ کَرُمَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ لَمْ یُهِنْهَا بِالْمَعْصِیَةِ.[۵] کسی که کرامت نفس پیدا کرد، با گناه و معصیت خود کرامت خود را از بین نمی ­برد.

قَالَ امیرالمؤمنین (علیه ­السلام) مَنْ کَرُمَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ هَانَتْ عَلَیْهِ شَهَوَاتُهُ. [۶] کسی که کرامت نفس پیدا کرد، شهوات و خواسته ­های نفسانی بر او آسان شده و به راحتی به آن­ها پشت می­ کند.

قَالَ امیرالمؤمنین (علیه ­السلام) مَنْ کَرُمَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ هَانَتْ عَلَیْهِ الدُّنْیَا.[۷] کسی که کرامت نفس پیدا کرد، دنیا بر او آسان می ­شود. یعنی دنیا را کوچک ­تر از آن می ­بیند که بخواهد دل­ بسته و آلوده ­ی به آن شود.

آیت الله جوادی آملی در رابطه با معنای «کرامت» می ­فرمایند: استادم علامه طباطبایی (رضوان ­الله ­علیه) کرارا در جلسه­ ی درس می­فرمود: «کرامت» معادل دقیق فارسی ندارد و برای بیان آن از چند لفظ باید استفاده کرد. آن گاه می­ فرمودند: اگر انسان به مقامی برسد که در برابر خدا عبودیت محض پیدا کند و حاضر نباشد در مقابل غیر خدا سر بر زمین بساید می ­توان گفت: به مقام کرامت رسیده است.

بنابراین: انسان هر چه به عبودیت محض نزدیک ­تر شود، به همان مقدار از هوان و حقارت رهایی پیدا می ­کند و به کرامت می ­رسد. اگر به حد نهایی عبودیت رسید، کاملا از هوان و حقارت می ­رهد و این همان کرامت مطلق است و اگر بهره ­ای از عبودیت از خدا نداشته باشد، حقیر مطلق است و حظّی از کرامت نمی ­برد. (ادب فنای مقربان ج۱، ص۲۰۳و ۲۰۴)

ریشه­ ی کرامت و بزرگواری دوری از دنیا و آشنایی با خدای تعالی است. هر قدر که به خدا نزدیک شدیم دنیا و آنچه در دنیاست برای ما کوچک و کوچک­تر می ­شود. تا جایی که دیگر اهمیتی برای دنیا قائل نیستیم.

به عنوان مثال ما یک ریال را راحت انفاق می­کنیم، اما یک صد میلیون تومان را نه! علتش این است که به ریال را اندک می ­دانیم؛ ولی یک صد میلیون توان را زیاد!  

اما کسی که با خدا ارتباط پیدا می­کند تمام ما سوی الله برای او کوچک خواهد شد. و در این تفاوتی میان یک ریال و یکصد میلیون تومان قائل نیستیم چون همه غیر خداست و غیر خدا هم هر چه باشد کوچک است.  

لذا سرچشمه ­ی صاحب کرامت شدن آشنایی با خداوند است.

امیرالمؤمنین (علیه­ السلام) در نهج البلاغه و در خطبه ­ی متقین می ­فرمایند: «عَظُمَ الْخَالِقُ فِی أنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَا دُونَهُ فِی أَعْیُنِهِم». خالق در چشمان آن ­ها بزرگ است پس در نتیجه غیر خدا برای آن­ ها کوچک است.

پست­ ترین مردم دنیا کسانی هستند که دنیا جلو چشمشان بسیار بزرگ است و خدا در نزدشان بسیار کوچک. به همین دلیل است که می ­بینیم صهیونیست ­ها تا این اندازه ظلم و ستم می ­کنند.

کریم ­ترین مردم دنیا هم کسانی هستند که خدا جلو چشمشان بسیار بزرگ است و غیر خدا جلو چشمشان بسیار کوچک. روی همین اساس است اگر تمام دنیا را به اولیای خدا بدهند حاضر نیستند از روی ظلم و ستم پر کاهی را از دهان مورچه ­ای بگیرند.   

فِی مَقْعَدٍ اطَّلَعَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ فِیهِ فَرَضِیَ سَعْیَهُمْ وَ حَمِدَ مَقَامَهُم: منظور از اطلاع خداوند از جایگاه آن­ ها کنایه ­ای است بر این که خداوند راضی به نشیمن­ گاه آن ­ها بوده و مقامشان مورد تأیید اوست. لذا بعد از آن فرمود: خداوند از جدیت آن­ها در عبادت راضی و خشنود است. و با انواع تکریم­ ها مقام آن ­ها را ستایش می ­کند.

منظور از مقام، مقام عبودیت است. چنین مقامی از مقام عبادت فراتر است.

خداوند متعال در توصیف جایگاه متقین در بهشت می ­فرماید: «إِنَّ المُْتَّقِینَ فىِ جَنَّاتٍ وَ نهََرٍ * فىِ مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِیکٍ مُّقْتَدِرِ».[۸] یقیناً پرهیزگاران در باغ­ ها و نهرهاى بهشتى جاى دارند * در جایگاه صدق نزد خداوند مالک مقتدر!


[۱] . سوره­ ی اسراء، آیه ­ی۷۸٫

[۲] . وسائل‏الشیعة، جلد۱۵، صفحه ­ی۲۹۱٫

[۳] . مستدرک‏الوسائل، جلد۱، صفحه ­ی۱۱۶٫

[۴] . سوره­ی مباره­ی فصلت، آیه­ی۳۰٫

[۵] . مستدرک‏الوسائل، جلد۱۱، صفحه ­ی۳۳۹٫

[۶] . نهج‏البلاغة، قصار۴۴۹٫ 

[۷] . بحارالأنوار، جلد۷۵، صفحه ­ی۱۳۵٫ 

[۸] . سوره ­ی مبارکه­ ی قمر، آیات ۵۴ و ۵۵٫ 

متولد سال ۱۳۵۴ هستم. در سال ۷۶، توفیق پیدا کردم تا در جمع خوبان طلبه حضور داشته باشم و مشغول دروس حوزوی شوم. ـــــ بعد از ده سال مطالعه ی دروس حوزوی، وارد درس خارج حوزه شدم. به مدت شش سال از کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی بودم ــــ همچنین در حوزۀ مشاوره ی خانواده، تربیت کودک، امور جوانان و نیز پاسخگویی به مسائل اخلاقی مشغول فعالیت هستم.
نوشته های مرتبط :

1 پاسخ به شرح خطبه ۲۲۲ نهج البلاغه (۴)‌

  • ناشناس

    ممنون.اجرکم الله

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

مدیر سایت: احمد نباتي
Thumb_141956
ای برادر! پشتیبان «ولی فقیه» باش، اما پیشاپیش «ولی فقیه» بایست و تیرهای زهر آگین دشمن را که به سوی او روانه می شوند به جان خریدار شو ... تنها عافیت طلبان دنیا دوست هستند که عوام فریبانه از «ولایت» و «ولایت مداری» دم میزنند، اما در هنگامه ی فتنه ها و امتحان های سخت، پشت سر ولی فقیه سنگر می گیرند، تا دنیای "فانی" خود را در خطر نبینند!  
ویــژه هـــا
پی گیری پرسش شما
آمار سایت
  • بازدید امروز: 2091
  • بازدید دیروز: 5098
  • بازدید سال: 1618180
  • کل نوشته‌ها: 1274
  • کل دیدگاه‌ها: 3797
عکس های متنوع تصادفی