بسم الله الرحمن الرحیم هم اندیشی دینی . شرح خطبه 222

بِمَنْزِلَةِ الْأدِلَّةِ فِی الْفَلَوَاتِ (آنان به منزله ­ی راهنمایانی هستند در بیابان ­ها) مَنْ أخَذَ الْقَصْدَ حَمِدُوا إِلَیْهِ طَرِیقَهُ (کسی که در راه میانه قدم بردار راهش را ستوده) وَ بَشَّرُوهُ بِالنَّجَاةِ (و بشارت به نجاتش می­ دهند) وَ مَنْ أخَذَ یَمِیناً وَ شِمَالًا (کسی هم که راه افراط و تفریط را در پیش گیرد) ذَمُّوا إِلَیْهِ الطَّرِیقَ وَ حَذَّرُوهُ مِنَ الْهَلَکَةِ (راهش را مذمت کرده و از هلاکت بر حذرش می ­دارند) وَ کَانُوا کَذَلِکَ مَصَابِیحَ تِلْکَ الظُّلُمَاتِ (آنان بدین ­گونه چراغ­ های این تاریکی­ ها) وَ أَدِلَّةَ تِلْکَ الشُّبُهَاتِ (و راهنمایان آن شبهات هستند).

شرح و توضیح:

بِمَنْزِلَةِ الْأَدِلَّةِ فِی الْفَلَوَاتِ: دنیا همانند بیابانی پهناور، بی ­انتها و تاریک است. خداوند متعال برای نجات ما از این سرگردانی، نشانه ­ها و چراغ­ هایی از هدایت را در مسیر زندگی قرار داده که متواضعین طالب حق را به سوی جاده ­های هدایت رهنمون شوند. کسانی که بهره ­ای از تواضع نداشته و غرق در منیّت و خودبینی هستند، هرگز نمی­ توانند راهبری اهل ذکر را بپذیرند و دنبال آن ­ها روند. این افراد، سرگردان بیابان دنیا شده و سرنوشتی جز هلاکت، انتظار آن ­ها را نمی­ کشد. بنابراین به هر اندازه که انسان از تواضع و فروتنی بیشتری برخوردار باشد، به همان نسبت میل و اشتیاقش به تمکین در برابر راهنمایی اهل ذکر بیشتر می­ شود و در نتیجه ­ی بهره­ ی بیشتری از هدایت خواهد برد و هر اندازه که از تواضع کمتری برخوردار بوده و سرگردان کوره ­راه ­های تکبر باشند، به همان نسبت از پذیرش مطالب حکمت آمیز و نصیحت ­های مشفقانه ­ی آن ­ها سر باز می ­زنند و جز گمراهی و سرگردانی، بهره ­ی دیگری در این راه نمی ­برند.

مَنْ أخَذَ الْقَصْدَ حَمِدُوا إِلَیْهِ طَرِیقَهُ… : «قصد» به معنای میانه روی است. منظور از راه میانه هم راهی است که از هرگونه افراط و تفریط به دور باشد. خداوند متعال در رابطه با امت  اسلام می ­فرماید: «وَ کَذَالِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطا[۱] «و بدین ‏سان ما شما را امّتى میانه قرار دادیم‏.» منظور از امت میانه و وسط، امتی است که از افراط و تفریط به دور  باشد. یک دسته از مردم ـ که همان کفار و بت پرستان هستند ـ تنها و تنها جانب مادیت را گرفته و جز زندگی دنیوی و بهره­ گیری از لذت­ های آن به چیز دیگری نمی ­اندیشند. عده­ی دیگری از مردم همچون مسیحیان، دنیا را به صورت کلی رها کرده و رهبانیت را در پیش گرفته­ اند. آن ­ها بر این باورند که انسان باید تمام لذائذ مادی را ترک کند، تا بتواند به کمال انسانی خود دست یابد. خلاصه این­که یک دسته از مردم فقط به وسیله (دنیا) پرداخته­ اند و دسته ­ی دیگر با کوبیدن سبب از نتیجه (کمال انسانی) هم وا مانده ­اند. در این میان خداوند امت اسلام را امتی میانه قرار داده تا از افراط و تفریط به دور باشند. این امت هم به جنبه ­ی جسمانی و مادی خود توجه می­ کند و هم به جنبه­ ی روحانی خویش هر چند که در این میان بعد جسمانی وسیله ­ای است برای  تقویت  بعد معنوی و  روحانی انسان.[۲]

اهل ذکر ضمن توجه به این مطلب هر کس را که در راه میانه و به دور از افراط و تفریط ببینند تشویق کرده و با بشارت به نجات او را در ادامه ­ی این راه مصمم می­ کنند. همچنین اگر کسی را در راه افراط و تفریط  ببینند سکوت نکرده و وظیفه­ ی خود می­ دانند که با نهی از منکر راهش را مورد نکوهش قرار داده و از سرنوشت ناگواری که در انتظارشان است آگاهشان سازند.

  وَ کَانُوا کَذَلِکَ مَصَابِیحَ تِلْکَ الظُّلُمَاتِ… : اهل ذکر با همین روشی که در پیش دارند که خوبی ­ها را تقویت کرده و بدی ­ها را مذمت می ­کنند، در واقع چراغ ظلمت ­های دنیا هستند و  راهنمایان خوبی برای طالبان حق و راه میانه به می ­باشند.

…………………………………………………………..

وَ إِنَّ لِلذِّکْرِ لَأهْلًا أَخَذُوهُ مِنَ الدُّنْیَا بَدَلًا (همانا برای ذکر اهلی است که آن را به جای دنیا برگزیده ­اند) فَلَمْ تَشْغَلْهُمْ تِجَارَةٌ وَ لَا بَیْعٌ عَنْهُ (پس در نتیجه هیچ تجارت و معامله ­ای آن­ ها را از این ذکر غافل نمی ­سازد) یَقْطَعُونَ بِهِ أَیَّامَ الْحَیَاةِ (تمام طول زندگی خود را با ذکر سپری می­ کنند) وَ یَهْتِفُونَ بِالزَّوَاجِرِ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ فِی أسْمَاعِ الْغَافِلِینَ (با بازدارنده ­ها در گوش غافلین از یاد خدا فریاد می­ زنند) وَ یَأمُرُونَ بِالْقِسْطِ وَ یَأتَمِرُونَ بِهِ (مردم را امر به قسط  می­ کنند و خود به آن  عمل می­ کنند) وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یَتَنَاهَوْنَ عَنْهُ (آن­ ها را از منکر نهی می­ کنند و خود از آن دوری می­ نمایند.)

شرح و توضیح:

وَ إِنَّ لِلذِّکْرِ لَأهْلًا أَخَذُوهُ مِنَ الدُّنْیَا بَدَلًا: بسیاری از مردم با شیفتگی به مظاهر دل ­فریب دنیا، اهل دنیا شده و با آن دل بسته ­اند. اما در این میان عده­ ی دیگری به جای آن­ که در کسوت ذلیلانه ­ی اهل دنیا برآیند، لباس فاخر اهل الذکری را بر تن کرده و اهل ذکر شده ­اند.  

صفات اهل دنیا: اهل دنیا تمام توجهشان متمرکز در دنیا بوده و در دیدن امور آخرتی نابینا هستند. آن­ ها برنامه ­ی زندگی خود را هم بر اساس همین زندگی دنیوی و بدون در نظر گرفتن سعادت و شقاوت اخروی تنظیم می­ کنند و از توجه به مسائل معنوی و کمال واقعی انسان غافل هستند. این افراد حاضرند به هر گناه و معصیتی تن در دهند، اما ذره ­ای از دنیای خود وانمانند!  

خداوند متعال انسان را بر فطرت پاک الهی خلق کرده «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتی‏ فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها»[۳] و این فطرت می ­طلبد تا ایمان را محبوب قلب و گمشده ­ی خود دانسته و آن را زینت خود بداند. از طرفی فطرت الهی هر انسانی اقتضا دارد که از هر گونه گناه و معصیت منزجر بوده و از آن دوری جوید. «وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإیمانَ وَ زَیَّنَهُ فی‏ قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیان».[۴] وقتی انسان آلوده به گناه و معصیت می ­شود، در واقع از جاده ­ی انسانیت و بندگی خداوند خارج شده و خود را در کوره راه سرگردانی می ­بیند. انسان این عصر بیش از هر زمان دیگری با خدا و ارزش ­های معنوی فاصله گرفته و روی همین اساس است که می­ بینیم از آرامش کمتری برخوردار است.

همان­ گونه که عصب بدن، در قالب درد انسان را از وجود خطری در جسمش آگاه می­ سازد، نفس لوامّه هم در قابل ملامت و عذاب وجدان، شخص گنه­کار را از ادامه­ ی گناه، باز داشته و او را به توبه فرار می­ خواند. این نکته، امر بسیار مهمی است که پذیرش آن برای اهل دنیا بسیار سخت و دشوار خواهد بود. متاسفانه در همین کشور اسلامی ما رفتار شناس­ هایی وجود دارند که وقتی چنین گنه­ کارهایی به آن­ها مراجعه می ­کنند تا مشکلات درونی ­شان حل شود، به جای این­که مشکل را ریشه یابی کرده و با هنر گفتاری خود آن­ ها را از گناه دور کرده و به لطف خدا امیدوار نمایند، سعی بر آن دارند تا با کاستن از قبح گناه، هشدار بسیار مهم نفس لوامه را به سخره گرفته و فرصت توبه را از بیمار خود دور سازند. تشویق به اعمال خلاف عفت و تقوی، تشویق و دامن زدن به دوستی و روابط غیر مشروع میان دختر و پسر و ترغیب جوان به استمناء و خودارضایی از اموری هستند که با نهایت تاسف شاهد آن بوده و در نسخه ­های به اصطلاح روان ­شناسانه­ ی آن ­ها مشاهده می ­شود!   

فَلَمْ تَشْغَلْهُمْ تِجَارَةٌ وَ لَا بَیْعٌ عَنْهُ: در رابطه با این عبارت، دو نکته ذکر می­ گردد:

  1. اهل ذکر، اهل افراط و تفریط نبوده و راه میانه را در پیش گرفته­ اند. این جمله حاکی از آن است که اصل تجارت و بیع منافاتی با سیر و سلوک الی الله ندارد و امر ناپسندی نخواهد بود.   
  2. همان­گونه که قبلا هم گفته شد تجارت و  بیع به عنوان شاخص کارهای دنیوی  مطرح شده و منظور از کلام حضرت آن است که کارها و مشغله­های لاینفک زندگی آن­ ها را از یاد خدا غافل نمی­ سازد.

یَقْطَعُونَ بِهِ أَیَّامَ الْحَیَاةِ : اهل ذکر در تمام عمر خود و در تمام لحظات زندگی به یاد خداوند متعال هستند. این امر مقامی بس بالا برای آن ­ها به شمار می ­رود. خداوند متعال در این رابطه می ­فرماید: «الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیَمًا وَ قُعُودًا وَ عَلىَ‏ جُنُوبِهِمْ».[۵]«همانها که خدا را در حال ایستاده و نشسته و آن گاه که بر پهلو خوابیده‏ اند، یاد مى‏ کنند». یکی از عمده مشکلات راه بندگی خداوند غفلت از یاد خدا و در نتیجه دوری از اوست: «وَ لَا تَجْعَلْنِی مِنَ الْغَافِلِینَ الْمُبْعَدِین‏».

  وَ یَهْتِفُونَ بِالزَّوَاجِرِ عَنْ مَحَارِمِ اللَّه . . . : این جمله هم گویای نوع عرفان این افراد است. اهل ذکر انسان ­هایی منزوی و به دور از جامعه نیستند. آن­ ها بر خلاف تصور عده ­ای که گمان می­ کنند اهل ذکر بودن یعنی خزیدن به گوشه ­ی عزلت و کناره­ گیری از جامعه! در میان مردم  زندگی کرده و نسبت به اشتباهات رفتای آن­ ها هم بی­ تفاوت نیستند. بلکه با آواز  بلند و تمام توام  سعی بر آن دارند تا مردم را به سوی طاعت خدا و دوری از گناه  و معصیت سوق دهند.  


[۱] . سوره­ ی مبارکه­ ی بقره، آیه­ ی ۱۴۵٫

[۲] . خلاصه ­ی کلام علامه در المیزان، جلد۱، صفحه ­ی۴۸۱ و ۴۸۲٫

[۳] . سوره­ی مبارکه­ی رم، آیه­ی۳۰٫

[۴] . سوره ­ی مبارکه ­ی حجرات، آیه­ ی۷٫

[۵] .  سوره­ ی  مبارکه­ی آل عمران، آیه­ ی ۱۹۱٫ 

متولد سال ۱۳۵۴ هستم. در سال ۷۶، توفیق پیدا کردم تا در جمع خوبان طلبه حضور داشته باشم و مشغول دروس حوزوی شوم. ـــــ بعد از ده سال مطالعه ی دروس حوزوی، وارد درس خارج حوزه شدم و از محضر اساتیدی چون: آیت الله العظمی وحید خراسانی، آیت الله سید احمد خاتمی و آیت الله محمد عندلیب همدانی استفاده کردم. به مدت شش سال از کارشناسان مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی بودم ــــ همچنین در حوزۀ مشاوره ی خانواده، تربیت کودک، امور جوانان و نیز پاسخگویی به مسائل اخلاقی مشغول فعالیت هستم و در این رابطه هم دارای تألیفاتی هستم.
نوشته های مرتبط :

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

مدیر سایت: احمد نباتي
Thumb_141956
ای برادر! پشتیبان «ولی فقیه» باش، اما پیشاپیش «ولی فقیه» بایست و تیرهای زهر آگین دشمن را که به سوی او روانه می شوند به جان خریدار شو ... تنها عافیت طلبان دنیا دوست هستند که عوام فریبانه از «ولایت» و «ولایت مداری» دم میزنند، اما در هنگامه ی فتنه ها و امتحان های سخت، پشت سر ولی فقیه سنگر می گیرند، تا دنیای "فانی" خود را در خطر نبینند!  
ویــژه هـــا
پی گیری پرسش شما
آمار سایت
    عکس های متنوع تصادفی