×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

 بسم الله الرحمن الرحيم  

انسان گاهي اوقات در مضيقه ­اي قرار مي­ گيرد که اگر راست بگويد متحمل ضرر مي­ شود و اگر هم دروغ بگويد مبتلا به گناه کبيره شده است. در اين صورت بهترين راه فرار متوسل شدن به «توريه» است.

پيامبر اکرم (صلي ­الله ­عليه ­و آله) فرمود: همانا در سخنان سربسته، راه فراري است از دروغ.  

أن في المعاريض لمندوحة عن الكذب‏.[۱]

مرحوم شيخ انصاري در مکاسب محرمه مي­ فرمايند: هيچ اشکالي بين فقها در جواز توريه نيست و همه قبول دارند که توريه حرام نمي­ باشد.

نمونه­ ي۱: از آيت الله ناصري سؤال کردند آقا! برخي نزد ما مي ­آيند و تقاضاي پول مي­ کنند و ما مي ­دانيم که هرگز پول ما را پس نمي ­دهند. از طرفي هم نمي توانيم بگوييم نمي دهيم! در اين صورت به آن ها چه بگوييم؟ ايشان فرمودند: دستتان را جلو بياوريد و بگوييد: «ببخشيد دستم خالي است».

هنگام گفتن اين جمله منظور شما اين است که در داخل دستتان چيزي نيست ـ که حرف راستي زده ­ايد ـ اما مخاطب گمان مي ­کند منظور شما اين است که اصلا پولي نداريد! 

نمونه ­ي۲: ممکن است کسي زنگ درب خانه­ ي شما را بزند و بگويد با فلاني کار دارم. از طرفي شخصي هم که در خانه است به هر دليلي نمي­ خواهد با او مواجه شود. در اين صورت آن شخص مي ­تواند به اطاق ديگري برود و شما به شخصي که پشت درب است بگوييد: «فلاني اينجا نيست» و هنگام گفتن اين کلام، اشاره کنيد به اطاقي که در آن هستيد. شبيه چنين مطلبي را از امام صادق (عليه­ السلام) سؤال کردند که حضرت فرمودند: اين صحبت اشکالي ندارد و دروغ نيست.

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عليه ­السلام) فِي الرَّجُلِ يُسْتَأْذَنُ عَلَيْهِ فَيَقُولُ لِلْجَارِيَةِ قُولِي لَيْسَ هُوَ هَاهُنَا قَالَ لَا بَأْسَ لَيْسَ بِكَذِبٍ.[۲] 

نمونه­ ي۳: از شخصي پرسيدند: خليفه­ ي بعد از پيامبر کيست؟ او ديد اگر راست بگويد سرش را از دست مي­ دهد و اگر هم دروغ بگويد که نمي ­شود. به ناچار توريه کرد و گفت: «مَن بِنتُهُ في بَيتِه» يعني خليفه ­ي بعد از پيامبر (صلي­ الله­ عليه ­و آله) کسي است که دخترش در خانه ­اش است. او گمان کرد که ابوبکر را مي ­گويد. چرا که ابوبکر، پدر زن پيامبر اکرم بود. ولي منظور او علي (عليه ­السلام) بود، چرا که دختر پيامبر (صلي ­الله­ عليه ­و آله) در خانه­ ي علي (عليه­ السلام) بود.[۳]

تذکر: اين مورد، با توجه به اين که در راستگويي ضرر بزرگي به شخص وارد مي­ شود، از موارد جواز دروغ است، هر چند که اگر انسان بتواند توريه کند پسنديده است که دروغ نگويد.

نمونه­ ي۴: وقتي از حضرت ابراهيم (عليه السلام) سؤال کردند که چه کسي بتها را شکست، آن حضرت فرمود:

«بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ».[۴]

بلكه بزرگ‏ ترينشان چنين كرده است. اگر سخن مى‏گويند از آن ها بپرسيد

اين مطلب حضرت ابراهيم (عليه السلام) در حالي است که همه ­ي بت ها را ايشان شکسته بود، نه بت بزرگ! حضرت ابراهيم دروغ نگفت، بلکه اگر دقت کنيد ايشان شکسته شدن بتها توسط بت بزرگ را متوقف بر سخن گفتن آنها کردند. يعني گفتند اگر بتها سخن مي ­گويند بت بزرگ آن ها را شکسته است. حاصل اين کلام آن است که اگر سخن نمي ­گويند ـ که نمي­ گويند ـ پس آن ها نشکسته­ اند. اين مطلب را امام صادق (عليه السلام) بيان فرمودند.[۵]

  در تفسير مجمع البيان آمده است: جمله ي «إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ»، قيد براى جمله ي «بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ» است، و تقدير آن چنين است كه: اين كار را بت بزرگ كرده، اگر چنانچه‏ بت حرف مى‏زند، و چون حرف زدن بت محال است، پس انجام اين كار، و هر كار ديگرى نيز از آن محال است. و آن گاه اين مفسر جمله ي «فسئلوهم» را جمله معترضه گرفته‏ است.

توجه: بهترين نوع کلام، راستي و صداقت است و «توريه» به خاطر رهايي از مخمصه و پرهيز از دروغ، جايز شمرده شده است. پس جواز «توريه» موجب نشود که در گفتار خود توريه محور شويم؛ زيرا در اين صورت ممکن است آهسته، آهسته شجاعت گفتن كلام صادقانه را از دست بدهيم و در دام دروغ بيفتيم.  


[۱] . شرح‏ نهج ‏البلاغة، ج۶، ص۳۶۰

[۲]  . وسائل‏ الشيعة، ج۱۲، ص۲۵۴

[۳] . البته اين شخص اگر مضطر شده باشد بنا بر نظر بسياري از فقها مي­توانسته از روي تقيه دروغ هم بگويد. اما برخي ديگر از فقها مي ­فرمايند: شخص مضطر در صورتي مي­ تواند دروغ بگويد که امکان توريه برايش مهيا نباشد. 

[۴]  . سوره ­ي انبياء، آيه­ ي ۶۳٫ 

[۵]  . بحارالأنوار، ج۶۹، ص۲۴۰

  1. حمیدرضا

    بسم الله الرحمن الرحیم
    أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

    سلام خیلی ممنون
    انشاءالله سربلند باشید

    • احمد نباتی

      بسم الله الرحمن الرحیم
      أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ
      سلام بر شما .. ممنونم

  2. "

    من و يك نفر ديگه كاري انجام داديم و من نميخواستم كسي بفهمه و خواهرم اصرار در فهميدن قضيه داشت بخاطر همين مجبور شدم همه چيز رو دروغ بگم و دست رو قرآن بگذارم چون هم آبروي خودم ميرفت هم اون شخص ديگه آيا اين هم توريه محسوب ميشه؟!

    • احمد نباتی

      سلام بر شما
      دروغی که شما گفتید، توریه محسوب نمیشه.
      البته اگر به خاطر حفظ ابروی دیگری دورغ گفتید اشکالی نداره. ولی بهتر بود که توریه می کردید.

  3. "

    من يك جايي خوندم كه اگه براي حفظ آبروي خود يا مسلماني ديگر قسم خورديد اشكالي نداره ! واقعاً خيلي ناراحتم نميدونم خدا منو ميبخشه يا نه ؟! آقاي نباتي ممنونم ازتون ،.فقط منظورتون از اينكه بهتر بود توريه ميكرديد” يعني بايد چي كار ميكردم ؟! ببخشيد اما من متوجه نشدم بازم معذرت ميخوام

    • احمد نباتی

      سلام بر شما / با توجه به این که پای آبروی دیگران در میان بوده، عرض کردم که کارتون اشکالی نداشته
      البته احتیاط در هر شرایطی خوب است. لذا بهتر بود که توریه می کردید.
      منظور از توریه، سخن سربسته است.
      مثلا شخص مورد نظر شما در گذشته کار خطایی کرده و الآن توبه کرده. شما می توانید بگویید: «قسم می خورم که این دختر، اهل چنین کارهایی نیست!»
      یا بگویید: «به خدا پناه می بریم از این کارها! آیا یک مسلمان از این کارها انجام می دهد؟!»

  4. "

    سلام ممنونم از شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.


question