×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

بسم الله الرحمن الرحيم 

برخي به غلط گمان مي ­کنند ملاک جواز در ارتکاب به دروغ، نفع و ضرر آن هاست. بدين معنا که هر جا منافع خود را در خطر ديدند، بتوانند به راحتي دروغ بگويند، و حال آن که بايد توجه داشت همه­ ي کساني که دروغ مي­ گويند به نوعي نفع خود را در دروغ گويي مي ­پندارند و اگر بنا باشد چنين دروغ هايي جايز باشد بايد همه ­ي دروغ ها را جايز شمرد! 

امام کاظم (عليه­ السلام) در ضمن موعظه ­اي به هشام فرمود: اي هشام! عاقل هرگز دروغ نمي­ گويد، اگر چه منافع او در آن باشد. يَا هِشَامُ إِنَّ الْعَاقِلَ لَا يَكْذِبُ وَ إِنْ كَانَ فِيهِ هَوَاه‏.[۱]

قبح برخي از کارها ذاتي و برخي ديگر غير ذاتي است. به عنوان مثال: قبح ظلم، قبح ذاتي است و روي همين اساس استثناء پذير هم نيست. يعني انسان در هيچ حالي جايز نيست که به کسي ظلم کند هر چند که آن شخص دشمن ما و يا حتي دشمن دين خدا باشد. اما قبح دروغ، ذاتي نيست. يعني دروغ في نفسه فبيح نيست بلکه به خاطر مفاسدي که دارد قبيح شمرده شده است. پس اگر در شرايطي مفسده ­اي بر دروغ بار نشود و حتي راستگويي داراي مفسده شد، در اين صورت نه تنها دروغ گويي مذموم نيست، بلکه دروغ گويي امري ممدوح شمرده مي­ شود و راست گويي هم امري مذموم ناميده مي­ شود.

با توجه به اين مطلب، مي­توان نتيجه گرفت که اصل در همه ­ي دروغ ها اين است که حرام و قبيح باشند مگر دروغي که داراي مصلحتي بزرگ باشد که بر مفسده­ ي دروغ گويي غلبه کند. در چنين مواردي عقل هر انساني حکم مي­کند که جهت دفع مفسده­ ي بزرگتر، سخن کذبي را بر زبان جاري کند.

عَنِ الصَّادِقِ (عليه­ السلام) قَالَ الْكَذِبُ مَذْمُومٌ إِلَّا فِي أَمْرَيْنِ دَفْعِ شَرِّ الظَّلَمَةِ وَ إِصْلَاحِ ذَاتِ الْبَيْنِ.[۲] دروغ مذموم است مگر در دو امر: دفع کردن شر ظالم و اصلاح ذات البين. (توجه لسان اين روايت در مقام بيان همه­ ي موارد جواز دروغ نيست، بلکه در مقام بيان دو مورد از مجوزات دروغ است)

به عنوان مثال رابطه­ ي بين دو برادر مسلمان اهميت فوق العاده ­اي دارد، حال اگر اصلاح اين رابطه متوقف بر گفتن کلمات دروغي باشد، مي ­توان استثناءاً اين کلمات دروغ را به کار برد تا اين دو برادر ديني به يکديگر نزديک شوند.

همچنين اگر انسان مضطر شود مي ­تواند براي رفع اين اضطرار شديد، دروغي را بر زبان جاري سازد. فرض بفرماييد که شما در شرايطي گرفتار شده­ ايد که اگر عقيده­ ي قلبي خود را بر زبان جاري سازيد شما يا وابستگانتان متحمل ضرر مالي يا جاني مي­ شويد. در چنين مواردي مي­ توانيد براي رفع اضطرار استثناءاً دروغ بگوييد. (البته توجه داشته باشيد که اين دروغ نبايد به گونه ­اي باشد که کسي متضرر شود)     

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلي ­الله ­عليه ­و آله) يَا عَلِيُّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ أَحَبَّ الْكَذِبَ فِي الصَّلَاحِ وَ أَبْغَضَ الصِّدْقَ فِي الْفَسَاد.[۳] همانا خداوند متعال دروغ در راه صلاح را دوست دارد و از سخن راستي که موجب فساد شود متنفر است. 


[۱] . الكافي، ج۱، ص۱۷٫ 

[۲] . مستدرك‏ الوسائل، ج۹، ص۹۶٫ 

[۳] . من ‏لا يحضره‏ الفقيه، ج۴، ص۳۵۲٫٫ 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.


question