×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

معرفی کتاب میزان تشیع ـ بررسی سند، محتوی و نسخه های زیارت عاشورا (تقریرات درس خارج استاد عندلیب)

 بسم الله الرحمن الرحيم 

انتخاب کتاب «میزان تشیع» به عنوان  کتاب سال حوزۀ علمیۀ اصفهان (کلیک کنید

به دنبال سؤالاتي که در خصوص سند زيارت شريف عاشورا مطرح مي­شد، حضرت آيت الله عندليب (حفظه الله) ، سي جلسه از درس خارج خود را به بررسي سندي، محتوايي و نُسَخي زيارت عاشورا اختصاص دادند. نوشته ­ي حاضر، تقريرات درس معظمٌ له است که در سال تحصيل ۸۷-۸۶ در مدرسه ­ي آيت الله العظمي گلپايگاني (رحمه­ الله­ عليه) برگزار مي­ شد.

اين تقريرات در سه مقام تنظيم شده

مقام اوّل: بررسي پنج سند از زيارت عاشورا. 

مقام دوم: بررسي اجمالي متن زيارت عاشورا با قرآن و روايات.

مقام سوم: نگاهي به اختلاف نسخه­ ها در نقل زيارت عاشورا  

 چکيده­ ي مباحث کتاب

زيارت شريف عاشورا از ناحيه­ ي دو امام بزرگوار، امام باقر (عليه ­السلام) و امام صادق (عليه­ السلام) به دست ما رسيده. اين زيارت در دو کتاب «مصباح المتهجد» جناب شيخ طوسي و «کامل الزيارات» جناب ابن قولويه نقل شده و همواره مورد توجه علماي بزرگي چون مرحوم شيخ انصاري و مرحوم حاج شيخ محمد حسين اصفهاني و بسياري از بزرگان ديگر بوده است.

حضرت آيت الله العظمي شبيري زنجاني (دامت ­برکاته) با همه­ ي دقتي که در تأييد سند روايات دارد، پس از تأييد سند روايت، اين­گونه مي ­فرمايد: «برکات و تأييدات غيبيه­ اي که به طرق معتبره، در مورد زيارت عاشورا وارد شده، به تنهايي دالّ بر اعتبار اين زيارت شريف است.»

عمده اشکالاتي که در رابطه با اين زيارت مطرح شده

۱ ـ سند اين زيارت ضعيف است، لذا نمي­ توان به آن اعتماد کرد.

۲ ـ الفاظي در فضيلت اين زيارت ديده مي­ شود که جز غلوّ، تعبير ديگري از آن نمي­ توان داشت.

۳ ـ متن زيارت عاشورا که مشتمل بر لعن­ هاي بسيار است، با آن­ چه که در قرآن کريم و برخي از روايات، در مورد اجتناب از دشنام دادن به کفار و لزوم تقيه وارد شده، منافات دارد.

۴ ـ در نسخه­ هاي زيارت عاشورا، اختلاف است.

روش بحث

گام اوّل ـ ابتدا پنج سند از زيارت عاشورا، در دو کتاب «مصباح المتهجد» و «کامل الزيارات» ذکر مي­گردد.

گام دوم ـ با بررسي سند شرح الزياره (شرح ثواب زيارت) به اين نتيجه مي­ رسيم که اولاً: سند جناب شيخ طوسي به کتاب «محمد بن اسماعيل بن بزيع» صحيح است. ثانياً: جناب «صالح بن عقبه»، نه تنها غالي نيست، بلکه فردي موثّق و مورد اطمينان است. سخني هم که ابن غضائري و به تبع او  برخي ديگر از علما، در مورد غُلوّ صالح و رواياتش گفته­ اند، مبنايي است.

گام سوم ـ پنج سند از زيارت عاشورا مورد بررسي دقيق قرار مي­ گيرد. سه سند در مصباح و دو سند در کامل الزيارات. سند اوّل مصباح قطعاً صحيحه است، سند دوم قابل تصحيح است. سند سوم هم ـ البته اگر شامل خود زيارت هم باشد ـ قابل تصحيح است، اما آن دو سندي هم که در کامل الزيارات ذکر شد، به نحوي قابل تصحيح است. به هر حال اگر کسي آن­ ها را نپذيرفت، لااقل به عنوان شاهد و مؤيد خوبي مي ­توانند مورد استفاده قرار گيرند؛ کما اين که فقها، در فتاواي فقهي خود چنين مسلکي را در پيش مي­ گيرند. 

در اين گام، بهره­ ي فراواني از شيوه­ي تجميع بين قرائن ـ که شيوه­ اي علمي و عقلايي است ـ برده مي­ شود.

گام چهارم ـ عمده مناقشه­ اي که در متن زيارت عاشورا شده، در مورد لعن­ هاي آن است. با بررسي متن زيارت عاشورا با قرآن کريم و روايات، به نتيجه مي ­رسيم کساني که در اين زيارت مورد لعن قرار گرفته­ اند، به طور قطع داراي صفاتي هستند که دارندگان اين صفات در قرآن کريم و روايات صحيحه­ي معصومين (عليهم ­السلام)، مورد لعن خداوند و معصومين قرار گرفته­ اند.  

گام پنجم ـ نگاهي به اختلاف نسخه­ ها در متن زيارت عاشورا است. در اين مرحله پس از بررسي انواع اختلاف در نسخه­ ها و مرجحات آن­ ها، دو فقره­ ي «صد لعن و صد سلام» و «اللّهمَّ خُصَّ انت…» مورد بررسي قرار گرفته و در نهايت همين متن فعلي زيارت که بين همگان مشهور است، مورد تأييد و ترجيح قرار مي­ گيرد.

تعداد صفحات كتاب: ۳۱۲ صفحه 

قيمت پشت چلد: ۷۵۰۰ تومان 

  انتشارات مسجد مقدّس جمكران

محل فروش:  كتاب فروشي مسجد مقدس جمكران

والحمد لله رب العالمين

احمد نباتي

  1. ملا موسي

    روحانی محترم سایت خوبی داری، احسن بارک الله فکر نمی کردم یه روحانی بتواند به این قشنگی و زیبایی معارف اهل بیت را انتشار دهد، انشاء الله در بهار علمی موفق باشی، من هم وبلاگی زده ام در زمینه سلفی گری در شبه قاره دوست دارم شما هم به وبلاگم سری بزنی و نظر بدهی گرچه مثل مدیریت شما نیست منتظر دیدار شما هستم.

    • احمد نباتی

      سلام علیکم ..لطف کردید به سایت بنده سر زدیبد… از لطف و توجهتون ممنونم..

  2. اشکان

    به گزارش ماسال نیوز، زيارت شريف عاشورا علاوه بر نسخه اي كه در كتاب مفاتيح الجنان شيخ عباس قمي (متوفاي قرن ۱۴) آمده و امروزه رواج بسياري دارد، نسخه هاي خطي قديمي تري نيز دارد كه قدمتشان به بيش از هزار سال پيش بر مي گردد. اين نسخه هاي قديمي، معتبرتر از نسخه رايج كنوني اند و عبارت مشهور «اللهم خص أنت اول ظالم … ثم العن الثاني و الثالث و الرابع …» در آن به شكل ديگري بوده است.

    اين مطلب را آقايان دكتر مهدي ايزدي (از متخصصان و استادان علم رجال و حديث دانشگاه امام صادق (ع) و اسلام ملكي معاف (دانشجوي دكتراي علوم قرآن و حديث دانشگاه تهران) در يك مقاله علمي مستند تبيين كرده اند.

    اين دو پژوهشگر با تكيه بر معيارهاي علمي متعدد به مقايسه نسخه هاي رايج با كتاب كامل الزيارات نوشته ابن قولويه قمي (متوفاي ۳۶۷هـ) و نسخه هاي قديمي كتاب مصباح المتهجد نوشته شيخ طوسي(متوفاي ۴۶۰هـ) پرداخته ، نشان داده اند كه اين نسخه هاي قديمي از چند جهت معتبرتر از نسخه رايج كنوني هستند.

    اين مقاله كه توسط شماري از متخصصان شناخت احاديث مورد تأييد قرار گرفته و حايز درجه «علمي -پژوهشي» شده است در شماره اخير مجله «كتاب قيم» به چاپ رسيده و متن كامل آن از طريق سايت اين مجله قابل دريافت است.

    نويسندگان مقاله بر دو نكته كرده اند: ۱٫ زيارت عاشورا يك زيارت معتبر است. ۲٫ ضروري است عموم شيعيان به تدريج با نسخه هاي قديمي تر كه به زمان حضور ائمه (ع) نزديكترند آشنا شوند.

    گفتني است عبارات حاوي لعن در پايان زيارت عاشورا در قديمي ترين نسخه اين زيارت كه در كتاب كامل الزيارات آمده چنين است: «اَللّهُمَّ خُصَّ أنْتَ أوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ آلَ نَبِيِّكَ بِاللَّعْنِ ثُمَّ الْعَنْ أعْداءَ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْأوَّلينَ وَالْآخِرينَ. اَللّهُمَّ الْعَنْ يَزيدَ وَ أباهُ».

    يكي از نويسندگان اين مقاله در وبلاگ شخصي اش نوشته : ” توقع ما از دوستان اينست كه قبل از اظهار نظر، متن كامل اين مقاله علمي را با دقت و به دور از تعصب مطالعه فرمايند تا دچار سوء برداشت يا سوء ظن نشوند.”

    • احمد نباتی

      سلام بر شما
      از اطلاع رسانی تون ممنونم
      این مطالب قبلا مطالعه شده
      بنده در این خصوص مختصری خدمتتون عرض می کنم و توضیح بیشتری را می توانید با مراجعه به کتاب دریافت کنید:

      نسخه های متعدد زیارت عاشورا
      وجود اختلاف نسخه در کتب گذشتگان امری طبیعی است. از این رو بزرگان ما از دیرباز در صدد تصحیح کتب بوده و مخصوصاً در تصحیح کتب ادعیه، تلاش مضاعفی به خرج می دادند.
      به دلیل آن که فقره ی «اللَّهُمَّ‏ خُصَّ‏ أَنْتَ…‏» در برخی از نسخه¬های زیارت عاشورا وجود ندارد، برخی از افراد، ادّعا کرده¬اند که این فقره، جزء زیارت عاشورا نیست. برخی دیگر قدم را فراتر نهاده و آن را ساخته و پرداخته ی تزویرگران در قرون اخیر دانسته اند!
      ارائه ی شواهدی بر وجود این فقره
      ۱ـ مرحوم سید بن طاووس که از علمای قرن هفتم است، این فقره را از نسخه های خطی «مصباح کبیر» و «مصباح صغیر» که در دسترس وی بوده، نقل می کند.
      ۲ـ مرحوم شهید اول که از علمای قرن هشتم است، در کتاب «مزار» این فقره را ذکر می¬کند.
      ۳ـ مرحوم کفعمی که از اعلام نام آور شیعه در قرن نهم است، در دو کتاب گران قدر «بَلَدالأمین» و «مصباح» این فقره را ذکر می کند. ایشان در مقدمه ی هر دو کتاب می فرماید که این ادعیه و زیارات را از کتاب¬های معتبر نقل می¬کند.
      ۴ـ مرحوم «محمد ابن جعفر مشهدی» از بزرگان قرن ششم در دو جای کتاب «مزار کبیر» خود، این فقره از زیارت عاشورا را ذکر کرده است.
      حال باید دید شخصی که به زعم خود، این فقره را ساخته و پرداخته ی تزویرگران قرون ۹ و ۱۰ می داند، چه منظوری از این سخن دارد؟! آیا ـ نستجیر بالله ـ منظورش از مزوّران و دروغ¬پردازان، بزرگانی چون «سید بن-طاووس» و «شهید اول» هستند؟!
      ۵ـ در اکثر نسخه های خطی موجود از «مصباح کبیر» و «مصباح صغیر» که مربوط به قرن پنجم است، این فقره موجود است.
      ۶ـ در اکثریت نسخه¬های «مصباح کبیر» و «مصباح صغیر» که این فقره وجود ندارد، مصحّح کتاب، آن را در حاشیه ذکر کرده است.
      ۷ـ در نسخه های خطی از «منهاج الصلاح» علامه ی حلّی، یا این فقره در متن ذکر شده و یا این که به عنوان تصحیح در حاشیه ذکر شده است.
      ۸ـ یکی از راویان گران قدر شیعه، در قرن چهارم، جناب «محمد بن داوود» است. نجاشی ضمن توثیق ایشان از قول استادش ابن غضائری نقل می کند که کسی را در قدرت حافظه، تفقّه و آشنایی به حدیث، برتر از ایشان ندیده است. شیخ طوسی هم کتاب «مزار» ایشان را، کتابی زیبا و بزرگ می داند.
      مرحوم علامه ی طهرانی نسخه ای از این کتاب ارائه می دهد که در آستان قدس رضوی موجود است. بعد از رؤیت این نسخه ملاحظه شد که این فقره هم در آن نسخه وجود دارد.
      ۹ـ پذیرش عملی بزرگان و متأخّرین ما ـ که زیارت عاشورا را به همان نحو مشهور قرائت و نقل کرده اند ـ می تواند مؤیدی قوی در پذیرش زیارت عاشورای کنونی باشد.
      علمایی چون: «علامه ی مجلسی»، «محدّث بحرانی»، «مولی رضی قزوینی»، «سید حیدر کاظمی»، «شیخ محمد حسن اصطهباناتی»، «حاج شیخ عباس قمی»، «ملا حبیب الله کاشانی» و ده ها دانشمند بزرگ و حدیث شناس فقیه دیگر که به شرح زیارت پرداخته و هیچ اشاره ای به عدم وجود این فقره نکرده اند.
      ۱۰ـ مرحوم علم الهدی، که مصحّح «مصباح کبیر» است، در تصحیح های خود به اختلاف نسخه های بسیار ساده هم اشاره کرده، زیارت عاشورا را به شکل کنونی نقل می کند و هیچ اشاره ای به عدم وجود این فقره نمی¬کند.
      توجه: ایشان در کتاب خود، پنج نسخه ی خطی بسیار ارزشمند را معیار قرار داده است، و از جمله ی آن ها نسخه ای عتیق می باشد که اکنون در آستان قدس رضوی است و مربوط به سال ۵۰۲ هـ ق است.
      ۱۱ـ عدّه ای شکایت شیخ طوسی را نزد خلیفه ی عباسی بردند. به او گفتند: شیخ و یارانش صحابه ی پیامبر [صلی الله علیه وآله] را دشنام می دهند. دلیل این مطلب هم وجود این عبارت در کتاب «مصباح» او است: «اللَّهُمَّ خُصَّ‏ أَنْتَ‏ أَوَّلَ‏ ظَالِمٍ…». خلیفه ی عباسی، مرحوم شیخ را احضار کرده و از حقیقت ماجرا پرسید. شیخ طوسی در مقام تقیّه چنین فرمود: مراد از این عبارات، آن چیزی نبوده که به ذهن بد گویان رسیده. بلکه مراد از «اوّل»، قابیل، قاتل هابیل بود. او اوّلین کسی بود که قتل و ظلم را پایه ریزی کرد. منظور از «ثانی»، قیدار است که ناقه¬ی صالح را پی کرد. مراد از «ثالث»، قاتل یحیی بن زکریا است که به خاطر سرکشی یکی از سرکشان بنی اسرائیل او را به قتل رساند. مراد از «رابع» هم، عبد الرحمن بن ملجم قاتل علی بن ابیطالب (علیه السلام) است. وقتی خلیفه این سخنان را از شیخ شنید، کلامش را پذیرفت و جایگاهش را نزد خود بالاتر برد. آن¬گاه از آن بدگویان انتقام گرفته و از خود دورشان کرد.
      کسانی که در پیش فرض ذهنی خود، این فقره را جزء زیارت عاشورا نمی دانند، در مواجهه با این ماجرا، آن را ساختگی پنداشته اند، و حال آن که این ماجرا را علما و اعاظم بزرگواری نقل کرده اند. بزرگانی چون: «مرحوم قاضی نورالله شوشتری»، «قطب الدین محمد لاهیجی اشکوری»، «مرحوم بحرالعلوم»، «مرحوم صاحب حدائق»، «مرحوم مامقانی»، «مرحوم روضاتی»، «مرحوم تنکابنی»، «مرحوم حبیب¬الله کاشانی»، «مرحوم ملاعلی علیاری»، «مرحوم میرزا ابوالفضل تهرانی» و غیره.
      بنابراین فقره ی مورد نظر، جزو زیارت عاشورا است و عدم ذکر آن در برخی نسخه های خطی«مصباح»، توجیهی جز تقیه ندارد. همین توجیه در مورد «کامل الزیارات» هم قابل بررسی است. علاوه بر این، می توان گفت اختلاف نقل «کامل الزیارات» با «مصباح»، به دلیل دو روایت متفاوتی است که از ناحیه ی دو امام بزرگوار، امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام) به ما رسیده است.

  3. عبد الله

    به نام خدا وباصلوات بر جمیع انبیاوسلام برجمیع اولیاوبادعابرای سیدنا وصاحب ما،عجل الله فرجه،برادرعزیزم ،متاسفانه روز ۹ ربیع الاول برای ما تبدیل به یک معمای بسیار پیچیده شده است ،صد درصد قبول دارم که هرکاربدی را هر کسی درآن روز انجام بدهد به دشمنان ما کمک کرده تابسیار راحت تروسریعتر ازگذشته شیعیان راقتل عام کنند اما همه ما حق داریم بدانیم که حقیقت حدیث روز ۹ ربیع الاول چیست درحالی که درروز ۲۶ یا ۲۹ ذوالحجه آن حادثه به وقوع پیوسته است.حدیث روز ۹ ربیع الاول واقعا تبدیل به یک معمای بسیار پیچیده شده است ایکاش همانطور که معمای بودن یا نبودن اولی و دومی وسومی رابادقت وشجاعت گشودید معمای روز ۹ ربیع الاول را،هم باهمان دقت وشجاعت که درپژوهش کننده گان جوان کشور عزیز ما وجود داردمی گشودید خداوند شیعیان ومولاوصاحب آنها رادرهمه اموردردنیا ودرآخرت موفق ومنصور ومسرور بگرداند. آمین الآن رب العالمین بحق محمد و آله اجمعین .التماس دعا.

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.


question