×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

بسم الله الرحمن الرحیم

برگرفته و تلخیص شده از تفسیر ارزشمند تسنیم

«قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُها أَذىً وَ اللَّهُ غَنِيٌّ حَليم»؛ «گفتار پسنديده (در برابر نيازمندان)، و عفو (و گذشت از خشونتهاى آنها)، از بخششى كه آزارى به دنبال آن باشد، بهتر است و خداوند، بى‏نياز و بردبار است.» (بقره، ۲۶۳)

مفردات

قولٌ: قول ابراز مقصود است با هر وسیله ای که باشد و نه اختصاص به انسان دارد و نه تنها با زبان و گوش گفته و شنیده می شود.

معروفٌ: معروف چیزی است که در متن واقع کاملا متمایز و شناخته شده است، به طوری که عقل سلیم کاملا آن را می پذیرد و بدان اعتراف دارد. مقابل آن هم منکر است. اگر چیزی معروف بین مردم بود لیکن به امضای عقل برهانی یا نقل معتبر، هر چند تقریر معصوم (علیه السلام) باشد، نرسید، معروف قرآنی نخواهد بود.

مغفرۀ: مراد از آن، گذشتن از «حق الناس» است نه امرزش گناه شرعی، چون آمرزش مصطلح شرعی مخصوص خداست.

خیرٌ: خیر اگر به صورت اضافه یا همراه «مِن» بیاید و سیاق کلام مشاهد باشد، معنای ارجح و خوب تر را می رساند، البته با وجود قرینه در معنای راجح و خوب هم به کار می رود. در آیۀ مورد بحث هم خیر به همراه «مِن» آمده است؛ لیکن به دلیل آیۀ «لا تبطلوا صدقاتکم بالمن و الاذی» که صدقۀ همراه منّ و اذی را باطل شمرده است، به معنای خوب است، نه خوب تر.

صدقۀ: به انفاق تام الأجزاء و صحیح صدقه گفته می شود، نه انفاقی که یا قصد منّ و اذی، یا همراه با این دو پدید آید. زیرا در عنوان صدقه قصد قربت مأخوذ است.

غنی: غنی به معنای بی نیاز است.

حلیم: به معنای بردباری و خویشتن داری از خسم و شتاب نکردن در کیفر دادن است.

تفسیر

جایگاه قول معروف و مغفرت

 قول معروف از سوی انفاق کننده در جایی است که سائل در درخواست خود، ادب را رعایت کرده باشد. ولی مغفرت در موردی است که سائل با اصرار یا گفتار ناپسندش انفاق کننده را برنجاند. پس آن که قصد انفاق ندارد، شایسته است با سخن و کردار پسندیده سائل را بازگرداند و در صورت رنجدین از او، با گذشت برخورد کند و از دادن صدقه ای که همراهش نیازمند را می آزارد، پرهیز کند، زیرا چنین صدقه ای ثواب ندارد.

بر اساس این آیه، نه تنها باید به سبب مفسدۀ «مَنّ» و «اذی» از جلب منفعت صدقۀ همراه آن دو گذشت، بلکه باید مصلحت از دست رفتۀ صدقه را با مصلحت برتری که در قول معروف و مغفرۀ هست، جبران کرد.

سهم سازندۀ اسمای الهی

اسمای حسنای «غنی» و «حمید» در این آیه، انسان ها را به اخلاق الهی فرا می خواند.

صفت «غنی» انسان را به انفاق خالصانه فرا می خواند، زیرا می فهماند خداوند به انفاق بندگانش نیاز ندارد و نیز ترغیب می کند با انفاق کردن، بی نیازی خود و عدم دلبستگی به «مال» را که یکی از مظاهر حیات دنیوی است، نشان دهید و در حدّ خود مظهر خدای «غنی» باشید. همچنین «منّ» و «اذی» را ترک کنید، چون خدای «غنی» خود نیاز نیازمندان را برطرف می کند؛ ولی شما از صفت کمالی انفاق محروم می شوید.

صفت «حلیم» انسان ها را دعوت می کند که در برابر ناملایمات و گفتار و رفتار بد نیازمندان، هیچان غضب را با بردباری فرونشانده، اهل گذشت و مغفرت باشند.

اشاره: هر گاه نیازمندی از شما چیزی خواست، به سخن او گوش دهید و اجازه دهید تا کلام و درخواستش پایان پذیرد. سپس با متانت و احترام با او برخورد کنید. یا با بخششی آسان و بدون تکلف داشته باشید یا او را با برخورد و گفتاری نیکو پاسخ گویید، زیرا گاهی کسی (مثلا فرشته ای به صورت سائل) پیش شما می آید، نه از بشر است و نه از پری، تا ببیند دربارۀ آن چه خداوند در اختیارتان قرار داده، چه می کنید.  پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می فرماید: «اذا سئل السائل فلا تقطعوا علیه مسئلته حتی یفرغ منها، ثم ردّوا علیه بوقار و لین، إمّا بذل یسیر او ردّ جمیل فانه قد یأتیکم مَن لیس بإنس و لا جانّ، ینظرون کیف صنیعکم فیما خوّلکم الله تعالی»[۱]

همچنین پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می فرماید: اموال شما آن قدر نیست که بتوانید به همه بحشش کنید و نیز با اموال نمی توانید همۀ مردم را پوشش داده و پذیرا و پاسخ گو باشید، پس با گسترۀ فراگیر اخلافتان مردم داری کنید. «انّکم لن تسعوا الناس بأموالکم فَسِعوهم بأخلاقکم».[۲] 


[۱] . مجمع البیان، ج۱ ـ ۲، ص۶۴۸٫

[۲] . بحار الانوار، ج۶۸، ص۳۸۳٫

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.


question